اختصاصی: شکستی با نام استارتاپ!

دوستان و همراهان “سخت افزار” می دانیم که بسیاری از شما عزیزان به انواع مستقیم و غیر مستقیم، به ایده های استارتاپی متصل هستند؛ برخی علاقمند به ورود به این حوزه بوده و برخی دیگر نیز در حال حاضر در این زمینه فعالیت دارند. در این مطلب به طور شفاف و با زبان ساده، به سراغ وضعیت استارتاپ ها در ایران خواهیم رفت. این مطلب نتایج تجارب بنده در 4 سال اخیر است که ضروری دانستم تا آنها را در قالب یک مطلب، برای شما عزیزان منتشر نمایم. امید آن می رود که مطالعه این مطلب، به تسلط و شناخت بیشتر شما عزیزان به وضعیت استارتاپ ها در ایران کمک کرده و مورد قبول واقع شود.

استارتاپ چیست؟

استارتاپ (Startup) عمدتا به 2 دسته تقسیم می گردد؛ استارتاپ های خصوصی و کوچک، و استارتاپ هایی که برای راه اندازی آنها نیازمند یک دفتر و حتی شرکت هستیم. هر 2 مورد در جهان در جریان اند و باید دید تا کدام یک در وضعیت فعلی ایران تاثیر گذار است؟ به گفته آقای محمدجواد آذری جهرمی، وزیر محترم ارتباطات و فناوری اطلاعات ایران، راه نجات کشور توسعه کسب و کارهای اینترنتی و دیجیتالی است. ایشان معتقد است که با وجود تحریم های فعلی، یکی از راه حل های موجود حمایت از ایده های ناب استارتاپی است. اصولا معنی اصلی استارتاپ نیز به همین معنی است؛ یعنی کسب و کارهایی که با ایده های خلاقانه و صرف هزینه های عمدتا پایین، به اشتغال زایی و حتی تولید بینجامد.

در نتیجه چرخ اقتصاد کشور با سرعت بیشتری به حرکت در آمده و نه تنها سرمایه در داخل کشور باقی خواهد ماند، بلکه امکان تولید و عرضه آن به خارج از کشور نیز دور از انتظار نیست.

باور غلط در زمینه استارتاپ ها!

باورهای اشتباهی در این زمینه وجود دارد که متاسفانه مطالعه پایین مهمترین دلیل آن است؛ با توجه به 3 دوره اخیر نمایشگاه “الکامپ” می توان مطمئن بود که دولت اهمیت آن را درک کرده و سازمان های صنفی و رایانه ای کشور نیز به پشتیبانی از آنها بی میل نخواهند بود. اما در هر 3 دوره اخیر، حتی بیست و چهارمین نمایشگاه الکامپ که در روزهای اخیر برگزار شد، تنها شاهد وجود استارتاپ هایی بودیم که عموما به یک نرم افزار و یا اپلیکیشن متکی هستند. در نتیجه بسیاری از کاربران، استارتاپ را در ارائه کسب و کاری خواهند دید که یا به طور مستقیم به یک اپلیکیشن و برنامه نرم افزاری مربوط شود، و یا به آن متکی بوده و ستنون فقرات آن را یک برنامه نرم افزاری تشکیل می دهد.

از آنجایی که برنامه نویسی کم هزینه و پیچیده ترین راه ممکن برای ایجاد یک استارتاپ است، بدون تعارف بسیاری از جوانان ایرانی استارتاپ های متکی بر یک برنامه نرم افزاری را ترجیح می دهند. بسیاری از استارتاپ های فوق شامل اپلیکیشن های خدماتی، خرید و فروش، تبلیغات و بازاریابی، ارائه مشخصات خاص و بروز و مشابه آنها هستند. این مسئله به وضوح در نمایشگاه الکامپ 97 نیز قابل رویت بود. در نتیجه معنی اصلی یک استارتاپ که ایده ای ناب، با بازدهی سریع است، در این میان نادیده گرفته می شود؛ چرا که بسیاری از استارتاپ های حاضر در الکام استارز امسال با ایده های مشابه در این نمایشگاه حضور یافته بودند.

هر چند که شاید بی انصافی باشد اگر نگوییم که برخی از آنها با ایده های جذاب، با احتمال موفقیت بالا معرفی شده اند. پس به یاد داشته باشید که استارتاپ به یک برنامه نرم افزاری ختم نشده و می تواند حتی معرفی یک سخت افزار، گجت، ابزار و … جدید باشد.

جلسات خسته کننده و عجیب!

بسیاری از بزرگان استارتاپ که حتی در زمینه کاری خود چندان موفق نبوده اند، دست از ارائه الگوهای استارتاپی توسط خود برداشته و جلسات بیهوده ای را تشکیل می دهند. حتی در ابعاد بزرگتر، این جلسات در سالن های گران قیمت و مراکز همایش برپا می گردد؛ شاید از خود بپرسید که هزینه برپایی چنین همایش هایی چه بوده و هدف اصلی آنها چیست؟ هزینه همایش های فوق از طریق دریافت ورودی صورت می پذیرد؛ جوانایی که رویای یک استارتاپ را برای فرار از سکون اقتصادی در سر داشته و بدین ترتیب با صرف هزینه وردی در این همایش ها حضور پیدا خواهند کرد.

از طرفی برخی رسانه و شرکت ها نیز برای حفظ ظاهر و عمیق تر شدن نام آنها در ذهن مردم، هزینه های چنین نشست های بیهوده ای را تقبل می کنند. در ایران، همواره تعارف و ساکت ماندن در برابر تمام عوامل اشتباه رواج دارد که این مسئله به قلم خبرنگاران و کاربران نیز سرایت کرده است. اما باید بدانید که بدون تعارف، این جلسات کاملا بیهوده بوده و تنها مانند یک جلسه تزریق اعتماد به نفس و روحیه هستند. در صورتی که از یکی از عوامل حاضر در این جلسات از پیشرفت آنها در زمینه یک استارتاپ خوب بپرسید، صحبت های اضافی و پیچیده ذهن شما را بدون پاسخ رها می کند. این افراد معتقدند که اینک به پیشکسوتان استارتاپ مبدل شده اند!

پشتیبانی یا عدم پشتیبانی؛ مسئله این است!

کلاس های ارائه رهکارهای ایجاد یک استارتاپ، به یک کاسبی با “پرستیژ” برای این دسته از افراد مبدل شده است؛ اما آنها هیچ حمایتی از استارتاپ شما نخواهند کرد. پس چاره چیست؟ اگر استارتاپ ها تا این حد به درد نخور هستند، دلیل ریشه کن نشدن آنها چه بوده است؟

در کشورهای خارجی، استارتاپ ها به 2 صورت پشتیبانی شده و به مرز تولید یا راه اندازی می رسند؛ نخست حمایت دولتی است. دولت ها با اختصاص بودجه هایی، سالانه از میان استارتاپ ها برترین ها را انتخاب کرده و هزینه های راه اندازی آنها را متقبل می شوند. این شیوه در ایران تقریبا جایی نخواهد داشت. عدم دریافت مالیات، کاهش ورق بازی های اداری، بسته های تشویقی برای صاحبان ایده برای رساندن آنها به مرز بازدهی، ایجاد فضاهای آزمایشگاهی برای تولید، تست و ایجاد نمونه آزمایشی، در اختیار قرار دادن دانش های فنی مهم و … از جمله مواردی است که در اجرایی شدن یک استارتاپ موثر و ضروری است.

اما حمایت دولتی تنها راه نجات یک استارتاپ خلاقانه نیست؛ شرکت هایی نظیر “کیک استارتر” (Kickstarter) نیز جزو کمپانی هایی هستند که دنیا به آنها مدیون است! تجربه چندین ساله بنده از حضور در دنیای دیجیتال نشان داده است که شرکت هایی نظیر Kickstarter یک نیاز مبرم برای کشورهای جهان سوم و یا در حال توسعه هستند. اما چگونه؟ کیک استارتر شرکتی آمریکایی و عام‌المنفعه برای کمک به پروژه‌های نوآورانه در زندگی بشر است که از استارت‌آپ‌هایی با ایده‌های نوین و خلاقانه استقبال می‌کند. ایده‌های جدید در همه زمینه‌ها از فناوری گرفته تا آشپزی در وب‌سایت این شرکت برای جذب سرمایه عمومی تحت پوشش قرار می‌گیرد. این وب‌سایت در اصل برای طرح و ایده‌های جدید، سرمایه لازم را برای تولید و انبوه‌سازی فراهم می‌کند.

همانطور که گفته شد، بر خلاف باور عمومی استارتاپ به یک برنامه و یا اپلیکیشن ختم نشده و می تواند حتی یک ایده سخت افزاری و تولید یک دستگاه خاص باشد. صاحبان ایده، شرکت های نوپا و کوچک، خلاقان دنیای اقتصاد دیجیتال و … محصول مورد نظر خود را در این وب سایت قرار می دهند؛ سپس برخی از استارتاپ های فوق با پیش فروش مناسب روبرو شده و آنگاه یک سرمایه گذار تولید انبوه آنها را آغاز می کند. در حالتی دیگر نیز ایده به اشتراک گذاشته می شود که سرمایه گذاران علاقمند تولید آن را قبول خواهند کرد. کیک استارتر تا کنون متولی بیش از 150 هزار استارتاپ بوده است که به مرحله تولید و بهره برداری رسیده است! ظاهرا استارتاپ ها در کشورهای توسعه یافته بیش از کشورهایی که بدان ها نیاز دارند، درآمد زایی می کنند!

تکلیف استارتاپ های ایرانی چه خواهد شد؟

پاسخ این پرسش نیز بسیار ساده است؛ تامین هزینه های تولید آنها از سوی دولت به کندی صورت گرفته و بسیاری از آنها هم ایده های تکراری و با بار علمی پایین هستند که شاید هر برنامه نویسی از پس تولید آن برآید. هیچ مجموعه و نهاد متولی نیز برای اجرایی کردن آنها وجود نداشته و این عزیزان تقریبا دست تنها هستند. تنها راه حل مطمئنی که در پیش روی استارتاپ های ایرانی قرار دارد، رساندن آنها به مرحله بازدهی، توسط ایده گذار است. متاسفانه بسیاری از کاربران فاقد بودجه های مالی لازم برای تدارک چنین عملیاتی هستند و ایده آنها خاک خورده و یا به فراموشی سپرده می شود.

همچنین آزمایشگاه و سخت افزارهای لازم برای تولید محصولات پیشنهادی نیز وجود نداشته و کشور ما عملا فاقد چنین تکنولوژی های است. که در نتیجه بازهم ایده های سخت افزاری با شکست مواجه خواهند شد. آیا نا امید شده اید؟ پس به در ادامه به پیشنهاد های ما توجه نمائید؛ در صورتی که خواهان ارائه یک استارتاپ در کشور هستید، از فکر تولید یک محصول سخت افزاری بیرون بیائید؛ همچنان یک برنامه و یا اپلیکیشن را به شما توصیه خواهیم کرد. سپس استارتاپ و ایده ای را انتخاب نمائید که با صرف هزینه پایین و یا در توان مال خودتان، قابل راه اندازی باشد. با این همه باید بگوییم که استارتاپ در ایران یک پروژه شکست خورده است که هیچ کس، حتی بزرگان این عرصه، به آن رحم نمی کنند!