چگونه ارتش سایبری روسیه، آمریکا را فتح کرد؟ (قسمت اول)

به قلم اریک لیپتون، دیوید سنجر و اسکات شین – نیویورک تایمز

جنجالی ترین خبر هفته های اخیر در حوزه تکنولوژی بدون شک تایید دست داشتن دولت روسیه و شخص ولادمیر پوتین در روند انتخابات آمریکا از سوی نهادهای امنیتی این کشور بوده است. با اینکه نقدهای زیادی درباره این اتفاق در رسانه ها صورت گرفته و عده ای عقیده دارند نمی توان عملی که روسیه انجام داده است را دخالت دانست، بر اساس قوانین حقوق بین المللی هر گونه ایجاد اخلال در نظام سیاسی یک کشور با هدف تغییر نتایج انتخابات دخالت به حساب می آید. اما آنچه باعث واکنش منفعلانه ایالات متحده در این زمینه شده، شاید پیروزی نامزدی باشد که ظاهرا روسیه به حضور وی تمایل بیشتری داشته است. با این حال به وضوح مشخص است که عدم وجود زیرساخت های حقوقی لازم برای مبارزه با جرایم سایبری در سطح کلان بین المللی، دست دولت ها را برای مقابله با اقدامات مشابه بسته است. اما ارتش سایبری روسیه چطور آمریکا را فتح کرد؟ نیویورک تایمز بر اساس اطلاعات و شواهدی که به دست آورده گزارش مفصلی از این اتفاق را منتشر کرده است. این گزارش در پنج بخش در وب سایت سخت افزار منتشر خواهد شد.

مامور ویژه آدریان هاوکینز در سپتامبر 2015 نامه ای مختصر و هشدار دهنده به کمیته ملی دموکرات ایالات متحده ارسال کرد. در نامه او آمده بود که حداقل یکی از رایانه های متعلق به این کمیته توسط هکرهایی با نام مستعار Dukes که وابسته به دولت روسیه هستند مورد حمله قرار گرفته است. FBI به خوبی با این گروه آشنا بود. آنها چند سال گذشته را صرف خارج کردن اعضای گروه Dukes از سیستم های پیام رسانی غیر طبقه بندی شده کاخ سفید، وزارت کشور و حتی وزارت دفاع کرده بودند که همگی جزو مستحکم ترین دژ های سایبری آمریکا به حساب می آمدند.

یارد تامین، متخصص تکنولوژی کمیته دموکرات ها که به صورت قراردادی در این سمت قرار داده شده بود هیچ تخصصی در زمینه حملات سایبری در کارنامه خود نداشت. اولین کار او برای آشنایی با گروه Dukes جست و جوی این عبارت در گوگل و سپس در فایل های لاگ مربوط به رایانه های کمیته دموکرات ها بود. با اینکه مامور هاوکینز در طول هفته های آینده بارها با او تماس گرفت تا از روند بررسی سیستم های هک شده آگاه شود، تامین کار خاصی انجام نداده بود و دلیلش برای این سهل انگاری آن بود که باور نمی کرد یک مامور واقعی FBI با او تماس گرفته باشد. تامین در یادداشتی نوشته بود “من هیچ راهی برای تشخیص اینکه تماس تلفنی از سوی ماموران FBI انجام شده بود یا اینکه فقط یک تماس مزاحمی بود نداشتم”.

همین اتفاق، نقطه شروع حرکت روسیه برای اخلال در انتخابات آمریکا و تاثیر گذاشتن بر روند انتخاب رییس جمهور این کشور بود. اولین تلاش برای انتخاب رییس جمهور آمریکا توسط یک دولت خارجی در تاریخ ایالات متحده. آنچه در ابتدا به عنوان یک عملیات برای جمع آوری اطلاعات آغاز شد در نهایت به تلاشی برای آسیب رساندن به یکی از کاندیداها یعنی هیلاری کلینتون و دادن برتری به رقیبش، دانلد ترامپ، بود. پیش از این یک بار دیگر و در 44 سال قبل نیز فاجعه ای در انتخابات آمریکا رخ داده بود. آن زمان هم نفوذ به رایانه های کمیته ملی دموکرات ها در مجموعه واترگیت و قرار دادن تجهیزات شنود باعث بروز رسوایی شده بود. اما این بار کرملین پشت پرده اتفاقات حضور داشت و سلاح ها نیز صفر و یک ها و ایمیل ها بودند.

پاسخ بسیار ضعیف کمیته ملی دموکرات ها به گزارش FBI به معنی آن بود که تمام گزینه های روی میز برای متوقف کردن روس ها از بین رفته اند. ناتوانی در درک عمق خطر و عدم تلاش برای کاهش تاثیر آن در کنار واکنش نه چندان قدرتمندانه کاخ سفید همگی باعث شدند روسیه عملیات خود را با موفقیت کامل به پایان برساند. FBI پیشتر نشان داده بود که هکرهای روسی قادرند به سادگی از طریق شبکه کمیته ملی دموکرات ها به اطلاعات طبقه بندی شده و طبقه بندی نشده آنها دسترسی داشته باشند و حتی پس از گذشت هفت ماه از این اتفاق نیز هیچ کس به خوبی از آنچه رخ داده بود خبر نداشت. پس از آن بود که کمیته دموکرات ها متخصصین امنیتی را برای حفاظت از سیستم هایشان استخدام کردند. اما در همین زمان، هکرها هدف های بزرگتری نظیر جان پادستا، رییس کمپین هیلاری کلینتون، که ایمیل وی را ماه ها پیش هک کرده بودند را در ذهن داشتند. جالب آنکه خود پادستا در سال 2014 در گزارشی از اهمیت ایجاد امنیت سایبری برای اوباما صحبت کرده بود و با این حال خبر نداشت هکرها حتی رایانه شخصی خودش را نیز در اختیار دارند.

تابستان سال گذشته بود که دموکرات ها با خبرهایی از انتشار ایمیل های شخصی آنها در فضای وب بمباران شدند. این ایمیل ها توسط ماموران امنیتی روسیه روی اینترنت و در وب سایت ویکی لیکس منتشر می شدند و به شکلی گسترده توسط رسانه های آمریکایی تحت پوشش قرار می گرفتند. انتشار ایمیل ها باعث استعفای بسیاری از مقامات حزب دموکرات از پست های خود شد و بزرگان این حزب نیز در گوشه رینگ انتخابات گرفتار شدند. شاید بزرگترین رسوایی حزب دموکرات در جریان انتشار ایمیل ها مربوط به هک شدن ایمیل های کمیته کمپین های کنگره دموکرات توسط هکرهای روسی بود که باعث استعفای چندین نفر از رهبران ایالتی این حزب شد.

در سال های اخیر ولادمیر پوتین، رییس جمهور روسیه، موفق شده بود یک رییس جمهور احتمالی، تمامی سازمان های امنیتی آمریکا و دو حزب بزرگ این کشور را در سردرگمی مطلق نگه داشته بود و در نهایت توانست با استفاده از دموکراسی آمریکایی، برنده انتخابات ریاست جمهوری این کشور را مشخص کند. بسیاری از اعضای تیم کلینتون عقیده دارند اقدام روسیه تاثیری غیر قابل انکار بر نتیجه انتخابات داشته اند. اما خود او نیز در این اتفاق بی تاثیر نبود. با اینکه نمی توان از آنچه بر فرآیند انتخابات پس از هک شدن سرورهای متعلق به کمپین کلینتون گذشته با قطعیت سخن گفت، یک چیز به وضوح مشخص شده و آن اسلحه کم هزینه و پر قدرت روسیه است که ابتدا در اوکراین و اروپا آزمایش شده و سپس در ایالات متحده به کار گرفته شده بود. برای روسیه با توپخانه عظیمی از سلاح های هسته ای، استفاده از توان سایبری کم خطر ترین و پر قدرت ترین راه برای شکست دادن رقیب بزرگ بود.

ژنرال میشل راجرز، فرمانده آژانس امنیت ملی و بخش Cyber Command ایالات متحده، در کنفرانسی که پس از انتخابات برگزار شد اعلام کرد “هیچکس نباید شک داشته باشد که این حمله یک اتفاق ساده بوده است. اهداف این حمله به صورت اتفاقی انتخاب نشده بودند و این کار تلاشی توسط یک کشور دیگر برای ایجاد اثری مشخص بر ایالات متحده بوده است”. افرادی که ایمیل های آنان هک شده و اطلاعاتشان در فضای وب منتشر شده بود با شوکی عظیم مواجه شده بودند. از جمله آنها می توان به نیرا تاندن، رییس مرکز American Progress و یکی از حامیان کلیدی کلینتون، اشاره کرد که ایمیل های او درباره تصمیمات کلینتون از تلویزیون های سراسری آمریکا پخش شدند. او بعدتر در مصاحبه ای اعلام کرده بود روزی که ایمیل های خودش را در اخبار مشاهده می کرد بدترین روز کاریش بوده است.

البته خود آمریکا نیز پیشتر اقدام به حمله سایبری کرده بود و در طول ده سال گذشته، CIA تلاش داشت بر نتیجه برخی انتخابات تاثیرگذار باشد. اما حمله روسیه به آمریکا نشانه ای از تقابل دو ابرقدرت بین المللی بود و از همین جهت اهمیت بیشتری پیدا می کند. با این حال کسی که به ریاست جمهوری آمریکا انتخاب شده بارها اعلام کرده این گزارشات بی معنی هستند و برای آمریکا اهمیتی ندارد افرادی که ایمیل ها را افشا کرده اند چینی، روس یا متعلق به هر کشور دیگری باشند. او همچنین اعتقادی به انجام تحقیقات درباره دست داشتن روسیه و شخص ولادمیر پوتین در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا نیز ندارد و به وضوح قصد ندارد پیروزی خود را در انتخابات دراماتیک ماه گذشته همواره زیر سایه دست داشتن یک دولت خارجی ببیند. با این حال در طول دو هفته گذشته چهار سناتور (دو دموکرات و دو جمهوریخواه) از درخواست برای بررسی نقش روسیه در تعیین انتخابات آمریکا سخن گفته اند. جان مک کین، لیندسی گراهام، چاک شامر و جک رید در بیانیه ای اعلام کردند “دموکرات ها و جمهوریخواهان می بایست در این زمینه متحد باشند و با همکاری کنگره، به دقت اتفاقاتی که رخ داده است را بررسی کرده و از امنیت ایالات متحده در برابر حملات سایبری اطمینان پیدا کنند”.

در بخش دوم این مقاله، نگاهی عمیق تر به عملیات صورت گرفته توسط جاسوسان روسی و مسیری که برای هک کردن حساب های کاربری سران آمریکا پیموده اند اشاره خواهد شد.