ماشین صنعتی چین در حال تغییر است – دنیای جدید چه شکلی خواهد بود؟

چین از دهه 1980 سریعترین رشد اقتصادی جهان را داشته است. محرک اصلی این رشد خارق‌العاده، سیستم عملگرایانه نوآوری کشور بوده است که بین راهبری دولت و کارآفرینان بازارگرا تعادل برقرار می‌کند. در حال حاضر، این سیستم دستخوش تغییراتی است که ممکن است پیامدهای عمیقی بر نظم اقتصادی و سیاسی جهانی داشته باشد. دولت چین برای تحقیق و توسعه بهتر با استفاده از امکانات «تولید هوشمند» و اقتصاد دیجیتال تلاش می‌کند. در عین حال، تنش‌ها بین چین و غرب، همکاری بین‌المللی را در صنایعی مانند تولید نیمه‌رساناها و بیوداروها تحت فشار قرار داده است. به همین دلیل از چند سال قبل سیاست‌های ماشین صنعتی چین تغییر کرده و احتمالا تا چند سال آینده شاهد نتیجه‌ی این تغییر سیاست خواهیم بود. این تغییرات همراه با شوک‌های ناشی از همه گیری ویروس منحوس کووید (و به ویژه قرنطینه‌های سریع و در مقیاس بزرگ چین) می‌تواند منجر به جدا شدن سیستم نوآوری چین از سایر نقاط جهان شود.

• تاثیر کم قرنطینه در چین بر روی AMD و ثبت رکورد درآمد 5.887 میلیاردی
• ضرر 8 میلیاردی به دلیل قرنطینه شنژن و نگرانی اپل از وابستگی زیاد به چین

نشانه‌های تغییر ماشین صنعتی چین

ایجاد تعادل بین دولت و بازار

«ماشین نوآوری» کنونی چین در جریان اصلاحات اقتصادی اواخر دهه 1970 شروع به توسعه کرد که نقش مالکیت دولتی و برنامه ریزی مرکزی را کاهش داد. در عوض، فضایی برای بازار ایجاد شد تا ایده‌های جدید را از طریق آزمون و خطا امتحان کند. دولت مقرراتی را مطابق با اهداف ایالت تنظیم می‌کند و ممکن است از طریق سرمایه گذاری یا تنظیمات سیاستی خود سیگنال‌هایی را به سرمایه گذاران و کارآفرینان ارسال کند. اما در همین شرایط است که کسب‌وکارهای خصوصی فرصت‌هایی را در راستای منافع خود دنبال می‌کنند تا سود بیشتری ببرند.

اما ظاهرا رفته رفته آزادی سرمایه گذاران و صاحبان صنایع برای مشاغل در حال کاهش است. سال گذشته، دولت بخش‌های فین‌تک و تدریس خصوصی را که به نظر می‌رسید با اهداف دولت ناسازگار هستند، سرکوب کرد (اتخاذ این تصمیمات در دولت کمونیستی جای تعجب ندارد).

کیفیت ساخت در کنار کمیت

چین در بسیاری از معیارهای عملکرد نوآوری، مانند هزینه‌های تحقیق و توسعه، تعداد انتشارات علمی و فناوری، تعداد فارغ‌التحصیلان و پتنت‌های STEM، و رتبه‌بندی دانشگاه‌های برتر، عملکرد خوبی دارد. با این حال، بیشتر این شاخص‌ها به جای کیفیت، کمیت را اندازه گیری می‌کنند. بنابراین، به عنوان مثال، چین، تعداد زیادی نشریه علمی و فناوری تولید کرد، اما از نظر انتشارات پراستناد بسیار از ایالات متحده عقب است، که نشان دهنده تأثیر و اصالت تحقیقات است. همین موضوع به طور قابل توجهی هزینه تحقیق و توسعه را افزایش داد. با این حال، نسبت هزینه‌های تحقیق و توسعه آن برای تحقیقات اساسی، به ویژه توسط شرکت‌ها، هنوز بسیار کمتر از بسیاری از کشورهای صنعتی است.

چین در دهه های اخیر بیش از هر کشور دیگری فارغ التحصیل STEM تحصیل کرده است، اما هنوز در بسیاری از زمینه‌ها مانند هوش مصنوعی و نیمه هادی‌ها فاقد استعدادهای برتر است. چین بیشترین تعداد پتنت‌های بین المللی در بین هر کشوری از جهان را درخواست داده است، اما کیفیت این اختراعات که بر اساس تأثیر علمی و ارزش تجاری بالقوه سنجیده می‌شود، هنوز از رقبای بین المللی عقب است. افزودن «کیفیت» در کنار «کمیت» برای جاه‌طلبی‌های نوآوری چین بسیار مهم است. در گذشته، سیاست‌ها برای فراهم کردن راه برای فناوری‌های شناخته‌ شده در جاهای دیگر مورد استفاده قرار می‌گرفتند، اما چین باید تمرکز خود را به سمت توسعه فناوری‌های ناشناخته و نوظهور تغییر دهد. این امر مستلزم سرمایه گذاری بیشتر در تحقیقات پایه بلندمدت و اصلاح فرهنگ تحقیق برای تحمل شکست است.

توسعه تولید هوشمند

شرکت‌های چینی می‌توانند طرح‌های پیچیده را با دقت بالا و سرعت و هزینه بی‌نظیر به تولید انبوه تبدیل کنند. در نتیجه، تولید چین برای شرکت‌های با فناوری پیشرفته مانند اپل و تسلا جذاب است. گام بعدی ارتقاء به سمت تولید هوشمند (که خود چین با نام “صنعت 4.0” از آن یاد می‌کند) است که با صنایع اصلی فهرست شده در طرح دولت ساخت چین 2025 همسو است. تا سال 2020، چین یازده “کارخانه فانوس دریایی” ساخته بود که بیشترین تعداد از هر کشوری در “شبکه فانوس دریایی جهانی” مجمع جهانی اقتصاد بود.

ایجاد یک اقتصاد دیجیتال پیشرفته

شرکت‌های بزرگ فناوری چین مانند علی‌بابا، تنسنت و هواوی نیز از یادگیری ماشینی و تجزیه و تحلیل داده‌های بزرگ برای نوآوری در زمینه‌های دیگر، از جمله تحقیقات دارویی و رانندگی خودکار استفاده می‌کنند. در چین، مقررات مربوط به بیوتکنولوژی، مهندسی زیستی و بیوداروها نسبتاً راحت است. این امر محققین و سرمایه گذاران را به سمت چندین “خوشه” پیشرو بیوتکنولوژی جذب کرده است. جمعیت بیش از 1.4 میلیارد نفری چین همچنین به این معنی است که حتی برای بیماری‌های نادر، تعداد زیادی بیمار دارد. شرکت‌ها با استفاده از پایگاه‌های اطلاعاتی بزرگ بیماران، پیشرفت‌هایی در پزشکی دقیق (درمان‌های متناسب با ژن‌ها، محیط و شیوه زندگی افراد) دارند.

افزایش قدرت شرکت‌های بزرگ فناوری چین در ماشین صنعتی چین باعث شده است که دولت برای حفظ رقابت عادلانه در بازار وارد عمل شود. مقررات شرکت‌های دیجیتال را مجبور می‌کند تا داده‌های کاربر را به اشتراک بگذارند و «کالاهای پلتفرم» حیاتی، مانند پرداخت‌های موبایلی را در سراسر اکوسیستم‌های خود یکپارچه کنند.

همکاری بین المللی برای ماشین صنعتی چین بسیار مهم است

همانطور که در پیروزی اخیر واکسن‌های COVID-19 دیده‌ایم، همکاری جهانی در تحقیق و توسعه بسیار ارزشمند است. با این حال، نشانه‌هایی وجود دارد که چنین همکاری‌هایی بین چین و غرب ممکن است در معرض تهدید قرار گیرد. صنعت تولید نیمه هادی – ساخت تراشه‌ها و مدارهایی که الکترونیک مدرن را به حرکت در می‌آورند – در حال حاضر جهانی است، اما در معرض خطر تکه تکه شدن است. ساخت تراشه‌ها به دانش و سرمایه گذاری عظیم نیاز دارد و در حالی که چین بزرگترین مصرف کننده نیمه هادی‌ها در جهان است، به شدت به واردات متکی است. با این حال، تحریم های ایالات متحده به این معنی است که بسیاری از شرکت‌های نیمه هادی جهانی نمی‌توانند در چین محصولات خود را بفروشند. چین در حال حاضر مبالغ هنگفتی را سرمایه گذاری می‌کند تا بتواند تمام قطعات و محصولات نیمه هادی‌های مورد نیاز خود را بسازد.

اگر چین در این امر موفق شود، یک نشان دهنده‌ی این است که محصولات نیمه هادی‌ ساخت چین احتمالاً از استانداردهای فنی متفاوتی با استانداردهای فعلی استفاده خواهند کرد.

استانداردهای مختلف

متفاوت بودن استانداردهای فنی ممکن است یک مسئله جزئی به نظر برسد، اما کار را برای فناوری‌ها و محصولات چینی و غربی دشوارتر می‌کند. این به نوبه خود ممکن است تجارت و سرمایه گذاری جهانی را کاهش دهد و نتایج بدی برای مصرف کنندگان داشته باشد. جداسازی استانداردها شکاف بین نوآوری دیجیتال چینی و غربی را افزایش خواهد داد. این به نوبه خود احتمالاً منجر به جدایی بیشتر در امور مالی، تجارت و داده خواهد شد. در زمان تشدید تنش‌های بین المللی، هم چین و هم غرب باید ارزش همکاری بین المللی را مشخص کنند و اگر به ادامه‌ی این روند راضی هستند، نباید آن را در معرض خطر قرار دهند.