همه‌چیز درباره چت بات گروک؛ ابزار هوش مصنوعی ایلان ماسک

ایلان ماسک هیچ‌وقت از موج فناوری عقب نمی‌ماند. او در نوامبر 2023، چت بات هوش مصنوعی خود به نام گروک (Grok) را از طریق استارت‌آپ جدیدش در حوزه هوش مصنوعی به نام xAI راه‌اندازی کرد. ماسک که از بنیان‌گذاران OpenAI بوده و در سال 2018 آن را ترک کرد، گروک را با هدف رقابت با ChatGPT، Claude، Perplexity و جمینای گوگل ساخت. با این تفاوت که به آن حالتی طعنه‌آمیز و دسترسی مستقیم به پلتفرم X (توییتر سابق) بخشید؛ همان شبکه‌ای که در اکتبر 2022 آن را خرید.

در ابتدا، گروک فقط برای کاربران پولی اشتراک X Premium Plus دردسترس بود. اما از دسامبر 2024، xAI نسخه‌ای رایگان و محدود نیز ارائه شد که امکان ثبت 10 پرسش در روز را فراهم می‌کرد. حالا این چت‌بات از طریق مرورگر وب، اپلیکیشن‌های مستقل موبایل برای iOS و اندروید و نسخه دسکتاپ نیز دردسترس قرار گرفته و دیگر نیازی به اشتراک X ندارد. طبق گفته پاول دوروف، مدیرعامل تلگرام، به‌زودی نسخه‌ای از گروک برای کاربران تلگرام هم عرضه خواهد شد.

چند روز پیش، SuperGrok وارد صحنه شد. ایلان ماسک، Grok 4 و Grok 4 Heavy را در یک پخش زنده معرفی کرد که بیشتر شبیه یک برنامه‌ی تلویزیونی آخر شب بود تا یک رونمایی معمولی از محصولی شیک و جذاب در سیلیکون ولی.

در ادامه، به مزایا، حواشی و تفاوت‌های چت بات گروک با دیگر ابزارهای هوش مصنوعی مولد می‌پردازیم.

داستان پس‌زمینه

Grok توسط xAI توسعه داده شد، استارت‌آپی که ماسک در جولای 2023 بنیان گذاشت. هدف اعلام‌شده این شرکت «درک جهان» است و ارتباط نزدیکی با دیگر پروژه‌های ماسک نظیر X، تسلا و نورالینک دارد.

برخلاف ChatGPT که با داده‌های آموزشی ایستا آغاز شد و سپس مرورگر وب را اضافه کرد، Grok از ابتدا برای عملکرد زنده طراحی شده بود. الهام‌بخش آن کتاب «Hitchhiker’s Guide to the Galaxy» بوده و هدفش ارائه پاسخ‌هایی همراه با شوخ‌طبعی، کنایه و لحن خاص است.

xAI در وب‌سایت خود تأکید دارد که گروک در تلاش است اطلاعات دقیق ارائه دهد، اما رویکرد بی‌پرده، گاهی جنجالی و با «رگه‌هایی از نافرمانی» آن باعث می‌شود مرز بین مفیدبودن و بحث‌برانگیزبودن کمرنگ شود.

این سبک بدون فیلتر تحت عنوان «آزادی بیان» باعث انتقاداتی شده است؛ از جمله تولید محتوای جانبدارانه یا توهین‌آمیز، مانند جنجال «MechaHitler» در هفته گذشته (که پایین‌تر به آن می‌پردازیم). مثل سایر چت‌بات‌ها، Grok نیز هشدار می‌دهد که ممکن است دچار «توهم» شود.

ویژگی شاخص گروک، اتصال زنده آن به X است؛ این یعنی می‌تواند سریع‌تر از سایر چت‌ بات‌ ها از پست‌های داغ، مکالمات کاربران و اخبار فوری استفاده کند. xAI اعلام کرده ممکن است از داده‌های کاربران در X و تعاملات آن‌ها با Grok برای آموزش، بهینه‌سازی و شخصی‌سازی استفاده کند، هرچند کاربران می‌توانند از طریق تنظیمات X این فرایند را غیرفعال کنند.

چت بات گروک چه توانایی‌هایی دارد؟

مانند دیگر چت‌بات‌های هوش مصنوعی، Grok نیز می‌تواند به سوالات پاسخ دهد، مقالات را خلاصه کرده، ایمیل بنویسد، مفاهیم پیچیده را توضیح دهد و در کدنویسی کمک کند.

اگر در X پستی را دیدید که خواستید بیشتر درباره‌اش بدانید، می‌توانید مستقیماً در بخش نظرات از Grok سوال کنید. همچنین می‌توان به آن پیام خصوصی (DM) داد، مثل یک دوست. این چت‌بات از اطلاعات زنده X و منابع وب استفاده می‌کند (گرچه همیشه منابع را به وضوح ذکر نمی‌کند) و معمولاً لحن آن شوخ‌طبع، خودمانی یا حتی طعنه‌آمیز است؛ مشابه لحن پست‌های خود ماسک.

متا نیز ابزارهای هوش مصنوعی را در پلتفرم‌های اجتماعی‌اش ادغام کرده، اما Grok در این زمینه عملکرد برتری دارد. هیچ‌کدام از چت‌بات‌های دیگر چنین ارتباط بومی و عمیقی با یک شبکه اجتماعی ندارند.

شما می‌توانید از چت بات گروک بخواهید تصویر تولید کند؛ این ابزار با استفاده از یک موتور تصویرسازی داخلی این کار را انجام می‌دهد. Perplexity و ChatGPT برای این کار از مدل‌های OpenAI استفاده می‌کنند، اما از نسخه Grok 3 به بعد، xAI از مدل اختصاصی خود با نام Aurora بهره می‌برد. نسخه‌های قبلی Grok تا دسامبر 2024 از مدل Flux شرکت Black Forest Labs استفاده می‌کردند.

Grok همچنین قابلیت توضیح مسائل ریاضی، طوفان فکری و ترجمه متون را دارد. برای توسعه‌دهندگان، مدل Grok 4 Code طراحی شده که برای نوشتن، رفع خطا و توضیح کد عملکرد بهینه‌تری دارد؛ مشابه ابزارهایی مانند GitHub Copilot یا GPT-4 Code Interpreter.

ماسک در اوایل جولای توییت کرد: می‌توانید کل فایل کد خود را در grok.com کپی‌پیست کنید و Grok 4 آن را برایتان اصلاح می‌کند!

یکی دیگر از قابلیت‌های Grok 4، تسلط فرهنگی بیشتر است. آپدیت جدید باعث شده این چت‌بات بتواند میم‌ها، اصطلاحات اینترنتی و شوخی‌های آنلاین را بهتر درک کند؛ چیزی که احتمالاً آن را به «آنلاین‌ترین» دستیار هوش مصنوعی موجود تبدیل می‌کند.

مدل‌ها و قیمت‌گذاری Grok 4 و Grok 4 Heavy

در جریان پخش زنده، ماسک ادعا کرد که توانایی‌های Grok 4 از انسان‌ها در حوزه دانشگاهی فراتر رفته است.

ماسک گفت: Grok 4 در همه زمینه‌ها در سطح تحصیلات تکمیلی است. حداقل در مورد سوالات دانشگاهی، Grok 4 از سطح دکترا بهتر است. بدون استثنا.

جان لیکاتو، استاد یار علوم کامپیوتر و مهندسی در دانشگاه فلوریدای جنوبی، می‌گوید این ادعاها کاملاً گمراه‌کننده‌اند.

او به CNET گفت: اصطلاح «سطح دکترا» به‌صورت تبلیغاتی استفاده می‌شود و هیچ معیار علمی محکمی پشت آن نیست. همچنین این تصور که داشتن دکترا به معنی پاسخ به سوالات است، برداشت اشتباهی از کارکرد واقعی دکتراست.

چت بات گروک سه سطح مختلف دارد. طرح پایه (Basic) رایگان است و دسترسی محدود به Grok 3، امکانات پایه مانند پروژه‌ها و وظایف و توکن‌های محدود را ارائه می‌دهد (توکن‌ها اجزای متنی هستند که مدل‌های هوش مصنوعی برای پردازش زبان استفاده می‌کنند).

طرح SuperGrok با قیمت 30 دلار در ماه، دسترسی گسترده‌تر به Grok 3 و Grok 4 را فراهم می‌کند. این طرح شامل 128000 توکن، حافظه زمینه‌ای (context memory) و ویژگی‌های اضافی مانند صدا همراه با بینایی است؛ مثلاً اگر عکسی را به Grok نشان دهید یا دوربین را به چیزی بگیرید و با صدای بلند درباره‌اش سوال کنید، تصویر را تحلیل کرده و پاسخ می‌دهد.

در نهایت، طرح SuperGrok Heavy با قیمت 300 دلار در ماه عرضه می‌شود که شامل دسترسی به Grok 4 Heavy (در حال حاضر فقط در حالت پیش‌نمایش اختصاصی)، دسترسی زودهنگام به قابلیت‌های جدید و پشتیبانی ویژه است. Grok 4 Heavy چند عامل هوش مصنوعی را به‌صورت هم‌زمان به کار می‌گیرد. این عوامل به‌صورت مستقل وظایف را انجام داده، به‌صورت موازی کار می‌کنند و خروجی‌ها را ارزیابی متقابل کرده و با مقایسه نتایج، دقیق‌ترین پاسخ را ارائه می‌دهند.

اگر اشتراک X Premium Plus را با قیمت 40 دلار در ماه داشته باشید، می‌توانید به‌طور رایگان از Grok 3 یا Grok 4 استفاده کنید.

جایگاه Grok؛ نقاط قوت و ضعف

با توجه به ادعاهای ماسک و تیمش درباره SuperGrok و توانایی‌های پیشرفته علمی آن، آزمایش‌هایی انجام شده است. سوالی ریاضی درباره «برف‌دانه کوخ» از هر دو مدل پیشرفته ChatGPT o3 و Grok 4 پرسیده شد.

هر دو چت‌بات به نتایج یکسانی رسیدند، اما Grok 4 توضیحی مفصل‌تر و مرحله‌به‌مرحله ارائه داد که برای یادگیری مناسب‌تر بود، درحالی‌که ChatGPT پاسخ مختصرتر و جمع‌وجورتر ارائه داد که برای مراجعه سریع بهتر است. ChatGPT همچنین 5 ثانیه سریع‌تر بود.

در آزمایش تصویرسازی نیز ChatGPT تصویر واقع‌گرایانه‌تری تولید کرد، اما تصویر Grok بیشتر شبیه تصاویر براق و عجیب Midjourney بود. با این حال، Grok دو تصویر تولید کرد و پیشنهاداتی در پایین صفحه ارائه داد تا بتوان تصویر را تغییر داد یا غنی‌تر کرد؛ مثلاً به سبک آبرنگ و همه این‌ها را ظرف 21 ثانیه انجام داد، در حالی‌که ChatGPT بیش از یک دقیقه و نیم برای یک تصویر زمان نیاز داشت.

لحن هم یکی دیگر از تفاوت‌هاست. در حالی‌که ChatGPT، Perplexity و Claude لحنی خنثی یا بیش‌ازحد مؤدب دارند، چت بات گروک عمداً غیررسمی است. گاهی این موضوع مفید است، گاهی طعنه‌آمیز و گاهی هم بیش‌ازحد پیش می‌رود.

xAI این موضوع را مزیت می‌داند: یک ربات که «از گفتن حقیقت نمی‌ترسد»، حتی اگر جنجالی باشد. با این حال، همین رویکرد باعث دردسر شد: حدود یک هفته پیش، مجموعه‌ای از پست‌های ضدیهودی توسط Grok در X منتشر شد که بعداً حذف و موجب تعلیق موقت آن شد.

xAI اوایل جولای نوشت: «ما از پست‌های اخیر Grok آگاهیم و به‌صورت فعال در حال حذف محتوای نامناسب هستیم. از زمانی که متوجه این موضوع شدیم، xAI اقداماتی برای جلوگیری از انتشار محتوای نفرت‌انگیز توسط Grok انجام داده است. xAI فقط به‌دنبال حقیقت است و با کمک میلیون‌ها کاربر X، می‌توانیم سریعاً موارد قابل بهبود را شناسایی و مدل را به‌روزرسانی کنیم.

دسترسی زنده Grok به X هم یک نقطه قوت است و هم ریسک، چون این پلتفرم به‌خاطر محتوای بدون نظارت و اطلاعات گمراه‌کننده شناخته می‌شود. وابستگی Grok به X ممکن است باعث شود اطلاعات نادرست را تقویت کرده یا بازتاب‌دهنده تعصبات کاربران X باشد؛ برخلاف مدل‌هایی که روی داده‌های گسترده‌تری آموزش دیده‌اند.

لیکاتو در این مورد توضیح داد: گروک به‌عنوان رباتی معرفی می‌شود که بیشتر از بقیه حقیقت را می‌گوید. همین امر باعث شده خیلی‌ها فکر کنند قابل‌اعتمادتر است. اما هیچ مدرک معتبری برای این ادعا وجود ندارد. اینکه خیلی از مردم نمی‌دانند چقدر راحت می‌توان از مدل‌های زبانی بزرگ حرف نادرست بیرون کشید، نگران‌کننده است. این موضوع ممکن است به گسترش اطلاعات نادرست یا گمراه‌کننده کمک کند.

مایکل برتولد، مدیرعامل و یکی از بنیان‌گذاران شرکت تحلیل داده KNIME، گفت نگران پیامدهای گسترده‌تر خلاصه‌سازی یا بازنویسی دانش توسط چت‌بات‌هاست.

او ادامه داد: نگرانی من، به‌خصوص در مورد فرزندان خودم، این است که نسل بعدی چطور قرار است یاد بگیرد. محتوای زیادی وجود خواهد داشت که دیگر در قالب اصلی خود مصرف نمی‌شود، بلکه به‌شکل خلاصه‌شده یا بازنویسی‌شده توسط هوش مصنوعی خواهد بود. ممکن است چیزهایی، عمداً یا سهوی از دست بروند. حتی حالا هم می‌بینیم که سیستم‌های هوش مصنوعی کشورهای مختلف، ترجیحات متفاوتی را بازتاب می‌دهند.

لحن چت بات گروک نیز سوال‌برانگیز شده است. برخی پاسخ‌ها با طعنه یا شوخی‌های زننده همراه هستند که ممکن است برای طرفداران ماسک جذاب، اما برای کسانی که انتظار یک دستیار خنثی را دارند، آزاردهنده باشد.

آینده چت بات گروک چه خواهد بود؟

Grok تاکنون چت‌باتی کم‌حاشیه‌تر نسبت به دیگر رقبا بوده، چون به پلتفرم X محدود شده بود. اما با توسعه آن توسط xAI، و در حالی که ماسک اشاره کرده Grok به‌زودی به خودروهای تسلا هم می‌آید، به نظر می‌رسد آینده جاه‌طلبانه‌ای در انتظار آن است. همچنین می‌توان انتظار داشت Grok در نسخه‌های آینده ربات انسان‌نمای تسلا به نام Optimus هم ادغام شود.

Grok در حال تثبیت جایگاه خاص خود در رقابت هوش مصنوعی است؛ به‌ویژه با شخصیتی دیجیتال و جنجالی. اما همان‌قدر که پیشرفت این فناوری شتاب گرفته، تردیدها و نگرانی‌ها درباره آن نیز رو به افزایش است.