بازار داغ پروکسی و کانفیگ در ایران؛ هزاران تلاش برای اتصال در روزهای خاموشی اینترنت

داده‌های آماری از بازه زمانی هجدهم دی تا دوازدهم بهمن‌ماه نشان می‌دهد که محدودیت‌های اینترنتی اخیر، منجر به جابه‌جایی بی‌سابقه مرجعیت در تلگرام شده است؛ به‌نحوی که کانال‌های ارائه پروکسی و کانفیگ با جذب میلیون‌ها مخاطب، جایگزین رسانه‌های خبری شده‌اند.

بررسی‌های انجام شده روی کانال‌های تلگرامی در فاصله هجدهم (آغاز خاموشی سیستماتیک اینترنت) تا دوازدهم بهمن‌ماه، از یک تغییر رفتار جمعی در میان کاربران ایرانی پرده برداشته است. در این بازه زمانی، بیش از 622 هزار محتوا با هدف عبور از سد فیلترینگ منتشر شده که روایتگر تلاش تمام‌عیار کاربران برای اتصال به شبکه جهانی است.

برخلاف انتظار، بازگشت نسبی اینترنت بین‌الملل نه‌تنها تبِ جست‌وجو برای ابزارهای فیلترشکن را فرو ننشانده، بلکه به آن شتابی پلکانی بخشیده است. داده‌های نموداری از این حکایت دارند که نقطه اوج این جریان در ششم بهمن‌ماه ثبت شده است؛ روزی که حجم محتوای مرتبط با کانفیگ و پروکسی، حدود 8 برابر بیشتر از روزهای ابتدایی قطع اینترنت در دی‌ 1404 بوده است.

کارشناسان اعتقاد دارند این جهش ناگهانی، نشان‌دهنده دو واقعیت است: نخست اینکه بخش بزرگی از تولیدکنندگان کانفیگ در داخل کشور مستقر هستند و برای فعالیت به حداقل اینترنت احتیاج دارند. دوم اینکه کاربران از ترس قطع مجدد، به دنبال ذخیره‌سازی ابزارهای جایگزین هستند.

تغییر مرجعیت؛ پخش پروکسی به‌جای اخبار فوری!

یکی از مهم‌ترین یافته‌های این گزارش، تغییر اولویت کاربران از «اطلاعات» به «ارتباطات» است. در فهرست پربازدیدترین‌ها، کانال‌های سنتی خبری جای خود را به توزیع‌کنندگان پروکسی داده‌اند. کانال «اینترنت آزاد» با جذب بی‌سابقه 1.5 میلیون دنبال‌کننده جدید در صدر فهرست رشد قرار گرفته است. کانال‌های شناخته شده‌ای نظیر iRo Proxy (با 800 هزار عضو جدید) و Proxy MTProto به مراجع اصلی زندگی مجازی کاربران تبدیل شده‌اند.

داده‌ها فرضیه مدیریت کامل این جریان از خارج از کشور را رد می‌کنند. بررسی ریتم انتشار محتوا حاکی از این است که با افزایش سطح دسترسی در داخل کشور از ابتدای بهمن‌، تولید محتوای فنی اوج گرفته است. این موضوع نشانگر شکل‌گیری یک زیست‌بوم بومی و سازمان‌یافته برای مقابله با محدودیت‌ها در داخل مرزها است.

در مجموع، با اتکا بر این آمارها، می‌توان گفت سیاست‌های فیلترینگ، کارکرد پلتفرم تلگرام را در ایران تغییر داده است. این پلتفرم در حال حاضر دیگر صرفاً یک پیام‌رسان نیست، بلکه به یک زیرساخت توزیع اتصال تبدیل شده است؛ جایی که در آن کانفیگ و پروکسی رایگان ارزش مهم‌تری نسبت به اخبار فوری پیدا کرده‌اند. هر اختلال در شبکه، تنها به داغ‌تر شدن این بازار و تخصصی‌تر شدن رفتار کاربران منجر می‌شود.