راهنمای آشنایی با رایج ترین فرمت های صوتی – کدام را انتخاب کنیم؟

فرمت‌های کامپیوتری خود دارای دنیای بزرگی هستند و برای هر نوع محتوایی اعم از صوتی و تصویری و متنی و غیره فرمت‌های فراوانی وجود دارد. این موضوع باعث می‌شود عموم کاربران در انتخاب فرمت مناسب گمراه شوند و نتوانند فرمت‌های مختلف را از هم متمایز کنند. هر فرمت دارای ویژگی‌های مخصوص به خود است و کاربران باید بسته به انتظار و کاربرد خود فرمت مورد نظر خود را انتخاب کنند. فایل‌های صوتی که جز پرکاربردترین ها محسوب می‌شوند نیز دارای فرمت‌های نسبتا زیادی هستند، هر چند بسیاری از ما فقط با انگشت شماری از آنها آشنایی مختصری داریم. در این مطلب قصد آشنایی با رایج ترین فرمت های صوتی و دسته بندی‌های اصلی قالب‌های صوتی را داریم. با ما همراه باشید.

آشنایی با رایج ترین فرمت های صوتی

وقتی صحبت از یک فرمت صوتی در میان باشد، اولین فرمتی که به ذهن هر کاربری خطور می‌کند احتمالا MP3 است. MP3 را می‌توان رایج‌ترین فرمت صوتی جهان نامید چرا که تقریبا اکثریت قریب به اتفاق فایل‌های صوتی که دانلود می‌کنیم، خصوصا آهنگ‌ها از همین نوع فرمت هستند. اما شاید نام بعضی دیگر از فرمت‌های صوتی مانند AAC، FLAC، OGG یا WMA نیز به گوشتان خورده باشد هر چند که احتمالا اطلاعات خاصی از آنها ندارید. این‌ها فقط تعدادی از استانداردهای فایل‌های صوتی هستند. حال سوال اینجاست کدامیک بهترین فرمت صوتی هستند؟ تفاوت آنها در چیست و بهتر است فایل‌های صوتی را با کدام فرمت استفاده کنیم؟

پیش از اینکه به سراغ رایج‌ترین فرمت‌های صوتی برویم، ابتدا لازم است با سه دسته بندی اصلی فایل‌های صوتی آشنا شویم. یعنی هر فرمتی که برای فایل‌های صوتی لحاظ شده، خارج از سه دسته‌ای که در ادامه به توضیح آنها می پردازیم نیست. حال به سراغ سه دسته بندی اصلی فرمت‌های صوتی می‌رویم.

فرمت‌های صوتی فشرده نشده یا Uncompressed

یک صدای فشرده نشده یا اصطلاحا آنکامپرسد تشکیل شده است از امواج واقعی صدا که ضبط شده اند و بدون آنکه پردازشی بر روی آنها صورت گرفته باشد به فرمت دیجیتالی تبدیل شده‌اند. بنابراین این نوع فایل‌های صوتی کاملا خام بوده و همان طور که انتظار دارید حجم بالایی دارند. به طوری که یک فایل صوتی یک دقیقه فشرده نشده با بیت ریت 96 هرتز حدودا 34 مگابایت حجم خواهد داشت.

فرمت‌های صوتی فشرده شده با کاهش کیفیت (Lossy Comperssion)

فرمت‌هایی را شامل می‌شود که فایل صوتی اصلی بعد از فشرده سازی یک سری موارد را دیگر نخواهد داشت که این می‌تواند شامل افت کیفیت نیز باشد. از آنجایی که فایل‌های صوتی فشرده نشده حجم بسیار بالایی دارند، فشرده کردن آنها ضروری است چرا که در این صورت تعدادی فایل صوتی فشرده نشده حجم بسیار بالایی از فضای ذخیره سازی را اشغال خواهند کرد. به عبارت دیگر، فشرده سازی فایل صوتی به معنای فدا کردن کیفیت و عمق صدا به منظور ایجاد فایل‌های کم حجم‌تر است. اگر این کار به درستی انجام نشود، فایل خروجی کیفیت بسیار پائینی خواهد داشت اما در صورت فشرده سازی اصولی، کاربر متوجه افت کیفیت نخواهد شد.

فایل های صوتی فشرده شده بدون کاهش کیفیت (Lossless Audio)

نقطه مقابل فایل‌های صوتی فشرده شده با افت کیفیت، فایل‌های صوتی Lossless Audio هستند. فرمت‌ها در این بسته بندی با وجود فشرده سازی شدن هیچ دیتایی را از فایل حذف نمی‌کنند و فایل صوتی فشرده شده کیفیتی درست مانند فایل خام دارد. حجم این فایل‌ها به مراتب کمتر از فایل‌های خام است اما نسبت به فرمت‌های Lossy Comperssion تا 5 برابر می‌توانند فضای بیشتری را اشغال کنند. حال که با گروه‌های اصلی قالب فایل‌های صوتی آشنا شدیم، به آشنایی با رایج ترین فرمت های صوتی می‌پردازیم.

فرمت Uncompressed) – PCM)

PCM مخفف Pulse-Code Modulation یک فرمت دیجیتال برای پخش سیگنال‌های صوتی آنالوگ است. سیگنال‌های آنالوگ به حالت امواج صوتی هستند تبدیل به بیت‌های دیجیتال می‌شوند و صدا حتما می‌بایست در فواصل یا پالس‌های مشخصی ضبط شود. این فرمت صوتی دیجیتال دارای یک نرخ سمپل و یک عمق بیت می‌باشد. این فرمت فاقد فشرده سازی بوده و صدای دیجیتال در نزدیک‌ترین حالت به صدای آنالوگ ضبط و پخش می‌شود. PCM رایج‌ترین فرمت صوتی در دیسک‌های CD و DVD محسوب می‌شود.

فرمت Uncompressed) – WAV)

Wave Audio Format File استانداریست که در سال 1991 توسط IBM و مایکروسافت ساخته شد. اگر چه تصور بسیاری از کاربران از فرمت WAV فایل‌های فشرده نشده است اما این موضوع دقیقا درست نیست. در واقع WAV یک محموله حاوی فرمت‌های مختلف صوتی در ویندوز است و ممکن است شامل فایل صوتی فشرده سازی نیز باشد اما به ندرت این اتفاق میافتد. اکثر فایل‌های WAV فشرده نشده دارای فرمت PCM هستند. اگر چه سیستم عامل مک نیز معمولا فایل‌های WAV را بدون مشکل اجرا می‌کند اما این فرمت در واقع برای سیستم‌های ویندوزی مناسب است.

فرمت Uncompressed) – AIFF)

Audio Interchange File Format نام فرمتی است که در سال 1988 توسط اپل برای سیستم‌های مک توسعه داده شد. چیزی شبیه به فرمت WAV می‌باشد و می‌تواند شامل چندین فرمت صوتی باشد. به طور مثال AIFF-C نسخه‌ای فشرده شده از این فرمت است و نسخه دیگری تحت عنوان Apple Loops که توسط GarageBand و Logic Audio استفاده می‌شود. هر دو این فرمت جز افزونه‌های AIFF هستند. اکثر فایل‌های AIFF شامل فرمت‌های فشرده نشده در قالب PCM هستند. با وجود طراحی برای مک، سیستم‌های ویندوزی نیز برای اجرای فایل‌های AIFF معمولا مشکلی ندارند.

فرمت Lossy Comperssion) – MP3)

می‌رسیم به محبوب‌ترین و پرکاربردترین فرمت صوتی برا فایل‌های موسیقی یعنی MPEG-1 Audio Layer 3 که همه ما با عنوان MP3 آن را می‌شناسیم. استفاده از این فرمت به حدی گسترش یافت که شرکت‌ها محصولاتی تحت عنوان MP3 Player ساختند. هدف اصلی از توسعه MP3، حذف تمامی صداهایی بود که از دایره شنیداری انسان‌های معمولی خارجند. هدف بعدی، کاهش کیفیت صداهایی بود که شنیدن آنها آسان نیست و سومین هدف، فشرده سازی کل فایل صوتی در بالاترین حد ممکن و کمترین مقدار افت کیفیت بود. می‌توان گفت تمام دستگاه‌های دیجیتال در دنیا قادر به پخش فرمت MP3 هستند.

فرمت Lossy Comperssion) – AAC)

AAC اختصاری از Advanced Audio Coding است. این فرمت در سال 1997 به عنوان جایگزینی برای MP3 معرفی شد اما هیچوقت نتوانست به محبوبیت MP3 برسد. الگوریتم فشرده سازی در AAC بسیار پیشرفته‌تر از نوع به کار رفته در MP3 است. تاثیر این موضوع را زمانی متوجه می‌شویم که یک فایل صوتی یکسان را با دو فرمت AAC و MP3 مقایسه کنیم تا متوجه برتری کیفیت صدای AAC شویم. با وجود اینکه MP3 هنوز محبوب‌ترین فرمت صوتی است اما AAC نیز به صورت گسترده استفاده می‌شود. یوتیوب، اندروید، iOS، آیتونز، نینتندوها و پلی استیشن‌های جدید همگی از AAC به عنوان استاندارد فشرده سازی صدا استفاده می‌کنند.

فرمت Lossy Comperssion) – OGG)

بر خلاف مورد‌های قبلی، OGG مخفف عبارتی نبوده و حتی فرمت فشرده سازی نیز نیست. در واقع OGG یا حامل مولتی مدیا است که می‌تواند چندین فرمت فشرده سازی شده را در خود حفظ کند اما غالبا به منظور نگهداری فایل های با فرمت Vorbis استفاده می‌شود. به همین دلیل این فایل‌های صوتی را Ogg Vorbis نیز می‌نامند. Vorbis اولین بار در سال 2000 منتشر شد و به دو دلیل مورد مورد استقبال قرار گرفت. یک اینکه یک فرمت متن باز است و دوم اینکه عملکرد بهتری از اکثر فرمت‌های Lossy Comperssion دارد. بدین صورت که در حجم پائین‌تر، کیفیت صدای مشابهی را ارائه می‌دهد. دستگاه‌های زیادی ذاتا از این فرمت پشتیبانی نمی‌کنند اما شرایط با گذشت زمان رو به بهبود است.

فرمت Lossy Comperssion) – WMA)

از سال 1999 که WMA یا Windows Media Audio که توسط مایکروسافت منتشر شد تا امروز چندین بار متحول شده اما با همان نام شناخته می‌شود. از لحاظ فشرده سازی، این فرمت همانند AAC و OGG است و از لحاظ کیفیت صدا، WMA نسبت به MP3 برتری دارد. اما از آنجا که این فرمت در انحصار مایکروسافت است، دستگاه‌های زیادی از آن پشتیبانی نمی‌کنند. همچنین برتری خاصی در مقابل AAC یا OGG ندارد پس اگر MP3 برای کاربری کیفیت مناسبی نداشته باشد، AAC یا OGG نسبت به WMA برتری خواهند داشت.

فرمت Lossless Comperssion) – FLAC)

FLAC یا Free Loseless Audio Codec اگر چه قدمت کمتری نسبت به سایر فرمت‌های فوق الذکر دارد اما پس از عرضه در سال 2001 به سرعت به یکی از محبوب‌ترین فرمت‌ها در دسته بندی Lossless Comperssion تبدیل شد. نقطه قوت FLAC در کاهش 60 درصدی حجم فایل نسبت به فایل اصلی است بدون آنکه حتی یکی بیت از سیگنال‌های صدا حذف شده باشد. دیگر نکته مثبت در مورد این فرمت، رایگان و متن باز بودن آن است و در انحصار هیچ شخص یا شرکتی نیست. FLAC توسط اکثر نرم افزارها و برنامه‌ها پشتیبانی می‌شود و می‌توان گفت مهم‌ترین جایگزین برای MP3 است. به واسطه حجم مناسب (نسبت به فایل اصلی) و کیفیت صدای عالی، بسیاری آن را بهترین فرمت فایل‌های صوتی می‌نامند.

فرمت Lossless Comperssion) – ALAC)

Apple Lossless Audio Codec یا به اختصار ALAC در سال 2004 به عنوان یک فرمت انحصاری منتشر شد اما به مرور زمان در سال 2011 تبدیل به یک فرمت متن باز و رایگان شد. از ALAC گاهی اوقات با عنوان Apple Lossless نیز شناخته می‌شود. اگر چه ALAC فرمت مناسبی است اما در بخش فشرده سازی کمی کیفیت کمتری نسبت به FLAC دارد. آیتونز و iOS هر دو فقط از ALAC پشتیبانی کرده و از FLAC پشتیبانی نمی‌کنند.

کدام فرمت صوتی را برای استفاده انتخاب کنیم؟

در صورتی که به ضبط و ویرایش صدا مشغولید، از یک فرمت صوتی فشرده نشده یا Uncompressed استفاده کنید چرا که بالاترین کیفیت صدا را در اختیارتان قرار می‌دهد و پس از اتمام کار می‌توانید فایل ها را به یک فرمت فشرده تبدیل کنید.

اگر شنونده موسیقی هستید و میخواهید موزیک را با کیفیت صدای عالی تجربه کنید، از فرمت‌های Lossless مانند FLAC استفاده کنید. بسیاری از آلبوم‌های موسیقی امروزی با فرمت FLAC منتشر می‌شوند که حجم مناسبی دارند و در عین حال از کیفیت فوق العاده بالایی برخوردارند.

اگر موسیقی را با کیفیت مناسب گوش می‌دهید و چندان گوش حساسی ندارید یا اگر فایل صوتی بدون موزیک گوش می‌دهید، یا فضای ذخیره سازی خود را نمی‌خواهید زیاد اشغال کنید، به سراغ فرمت‌های Lossy بروید که بهترین آنها MP3 است. اکثریت مردم تفاوت کیفیت صدای بین فرمت‌های Lossless و Lossy را متوجه نمی‌شوند.

راهنمای آشنایی با فرمت های رایج فایل های کامپیوتری برای کاربران مبتدی