با کلاه های خلبانی مخوف آشنا شوید!

از زمان جنگ جهانی دوم تا کنون،هواپیماهای جنگنده و بمب افکن از سرعت رشد بسیار بالایی برخوردار بودند.در زمان جنگ سرد این صنعت با سرمایه گذاری های بسیاری که بر روی آن انجام میشد،به نتایجی باورنکردنی دست پیدا کرد.در آن زمان و حتی سال های پس از آن،هر دو قطب در قدرت جهان یعنی شوروی (بعدها روسیه) و آمریکا به دنبال راه کارهایی برای نوع پرتاب و اصابت موشک به جنگنده های دشمن بودند.در بسیاری از هلیکوپترها و جنگنده های نظامی استفاده از دو خلبان برای انجام کامل امور ضروری بوده و هست.این جنگنده ها را عموما کلاس های 4 و 4.5 تشکیل میدهند که یک افسر به عنوان خلبان و افسر دیگر در بخش مدیریت تسلیحات قرار میگیرند.بدین وسیله این دو خلبان با همکاری یکدیگر یک حمله و یا دفاع را مدیریت میکنند.

این جنگنده ها به دلیل وجود کابین دوم از وزن بالایی برخوردار هستند که قابلیت های آنها را بسیار کاهش میدهد.البته نباید منکر آن شد که در نمونه هایی مانند F-14،شاهد یک جنگنده کامل و قدرتمند دو کابینه بودیم.برای رهگیری و شلیک به جنگنده مهاجم،یک پروسه بسیار حساس نیاز است که رعایت هر بخش از آن ضروری است.در حالت معمول رادارها،جنگنده دشمن را تشخیص داده و ضمن اعلام فاصله،بهترین موشک برای شلیک به هدف توسط جنگنده معرفی میشود.در مرحله بعدی موشک یا موشک های مورد نظر توسط خلبان یا افسر تسلیحات مسلح میشوند.در مرحله آخر رادار جنگنده روی هواپیمای دشمن قفل کرده و اگر این قفل توسط جنگنده های دشمن شکسته نشود،موشک به سرعت شلیک شده و مسیر جنگنده دشمن را تا انهدام دنبال میکند.لازم به ذکر است این مراحل بر طبق مدل های مختلف از جنگنده ها،ممکن است متفاوت باشد اما در اکثر موارد بخش به همین شکل است.موشک ها با تکنولوژی های خاصی تولید میگردند و از نوع رهگیری و انهدام متفاوتی برخوردار هستند.موشک های مورد نظر شامل رهگیرهای لیزری،قفل های راداری،سنسورهای گرمایی،کنترل کابین و…هستند.هر کدام از این موشک ها بنا به تکنیک ساخت خود به نوعی کاربرد داشته و هدف را دنبال میکنند.به عنوان مثال موشک های گرمایی به دنبال گرمای بدن خلبان جنگنده و یا گرمای خارج شده از موتورهای آن رفته و اگر دشمن به موقع از گمراه کننده های (فلر) استفاده نکند،به سرعت منهدم خواهد شد.در جنگنده های نسل 5 این مشکلات تا حد زیادی برطرف شده و گرمای خروجی از موتورها توسط یک سامانه کنترل میگردد.

تا به اینجای کار میخواستیم شما را مقداری با سامانه داخل کاکپیت آشنا کنیم.علاوه بر سیستمهای سلاح،موارد بسیار زیادی از وضعیت جنگنده گرفته تا هزاران نکته ریز و درشت دیگر،بر روی عقربه های آنالوگ و یا نمایشگرهای دیجیتالی کاکپیت نمایش داده میشوند که بررسی همه موارد و مراقبت از آنها،کاری بسیار دشوار و زمان بر است.به همین علت کارایی خلبان در زمان ماموریت کاهش پیدا کرده و حتی ممکن است در معرض خطر نیز قرار گیرد.هر قدر هم که یک جنگنده مدرن و پیشرفته باشد،همین مشکلات ریز و درشت میتواند از کیفیت کار آن کاسته و در معرض خطر قرار گیرد.در کاکپیت جنگنده های نسل 4.5 و 5،این نمایشگرها تماما با مدل های دیجیتالی تعویض و یا ادغام شده است.از همین رو کار با آنها ساده تر شده است و خلبان آزادی عملی بیشتری دارد.علاوه بر این ها با پیشرفت های سخت افزاری،قابلیت های هوشمند کامپیوتر های مورد استفاده در این هواپیماها نیز بهبود یافته و توانایی کنترل بسیاری از سامانه های جنگنده را داراست.در نهایت در بسیاری از این مدل ها،تعداد خلبانان به یک نفر کاهش پیدا کرده است.اما به جز یک کاکپیت دیجیتالی چه عامل دیگری جنگنده های نسل جدید را همراهی میکند؟

با وجود تمام موارد ذکر شده در بالا،دانشمندان صنایع نظامی از نوعی کلاه خلبانی پیشرفته برای تجهیز خلبانان استفاده میکنند.این کلاه ها در مدل هایی متفاوت تولید شده است.به عنوان مثال جنگنده MIG-29 ساخت روسیه،در مدل های جدید خود به نوعی کلاه خلبانی مجهز است که توانایی ردیابی و قفل راداری را به وسیله چشمان خلبان فراهم میکند.این سامانه هدف گیر جزو ساده ترین و اولین کلاه های خلبانی با تکنولوژی دیجیتالی است.مدل های بعدی در کشورهای اروپایی و آمریکایی بسیار پیشرفته تر شدند.به عنوان مثال در ابتدا به کلاه خلبانی نیروی هوایی سلطنتی انگلستان میپردازیم.

این کلاه توسط کمپانی B.I.E تولید شده است.شیوه کار این محصول جالب است.این کلاه با کمک سنسورها و رادارهای موجود در کلاه و بدنه جنگنده،یک خلاصه وضعیت از محیط اطراف،موقعیت دشمن و اطلاعات مربوط به جنگنده را آنالیز کرده و در اختیار خلبان قرار میدهد.سنسورهای درون کلاه مسیر حرکت مردمک چشم خلبان را دنبال کرده و خلبان میتواند تنها با نگاه کردن به نمایشگر درون کلاه،دستور قفل و شلیک یک موشک را حتی به اهدافی در پشت سرش نیز صادر کند.نیروی هوایی انگلستان از عمده مصرف کنندگان جنگنده یوروتایفون است که این کلاه پیشرفته نیز برای خلبانان این جنگنده ها استفاده میگردد.متاسفانه اطلاعات دقیقی از سخت افزار به کار رفته درون این کلاه وجود ندارد.

کلاه پیشرفته بعدی مربوط به جنگنده F-35 است که توسط کمپانی (Vision Systems International) تولید و طراحی شده است.این کلاه مجهز به سامانه دید در شب است و محیط اطراف را مانند روز برای خلبان به نمایش در می آورد.این کلاه با ظاهری ترسناک (تصویر اول) از امکانات دیجیتالی و الکترونیکی پیشرفته ایی برخوردار است.این محصول با استفاده از تکنولوژی (HDMS) تولید شده است و خلبان را از تمامی نمایشگرهای موجود در کاکپیت بی نیاز میکند.این نمایشگر که توسط مردمک چشم خلبان کنترل میشود،مانند یک عینک واقعیت مجازی عمل کرده و با تمامی قسمت های جنگنده در ارتباط است.قابلیت دیگر این کلاه،نمایش یک نمای کامل از محیط اطراف جنگنده است که خلبان میتوانند تمام محیط بیرون اعم از پشت سر و اطراف جنگنده را به کمک دوربین های نصب شده در بدنه جنگنده،رویت کرده و تحت اختیار داشته باشد.سامانه رهگیری،قفل و شلیک موشک نیز با کمک چشمان خلبان کار میکند.خلبان تنها با چرخاندن سر خود به اطراف میتواند نمای خارجی جنگنده را به راحتی مشاهده کند.نمایش بسیاری از وضعیت های موجود مانند دما،رادارها،اطلاعات محیط درگیری و نشانه گذاری اهداف به عنوان دشمن نیز از امکانات این کلاه پیشرفته هستند.

با وجود این کلاه های خلبانی نه تنها نیاز به دو افسر در کابین از بین رفته است،بلکه استفاده از تمامی قابلیت های یک جنگنده نیز امکان پذیر شده است.بهتر است بدانید که تکنولوژی های استفاده شده در صنایع نظامی،بسیار پیشرفته تر از شاخه های دیگر.این امکانات تنها بخشی از قابلیت های موجود برای خلبانان است و هیچ کشوری تمامی ویژگی های آنها را لو نمیدهد!با همین امکانات دیجیتالی،این جنگنده ها در بسیاری از درگیری ها بدون چون و چرا برنده هستند.