پسر شائول، فیلمی دیگر درباره هولوکاست

کاری به حقیقت داشتن یا نداشتن تاریخی که غربی ها به عنوان هولوکاست میشناسند نداریم. اما اگر نگاهی به سینمای جهان بیاندازیم خواهیم دید که آنها  برای زنده نگه داشتن یاد و خاطره ی این قسمت از تاریخ ، اثار هنری بسیار ارزنده ای را  در قالب فیلم به جهان ارائه کرده اند و به گونه ای با هر کدام از این آثار به تاریخ خود در ذهن و روح مردم سندیت بخشیده اند. اما اگر بخواهیم چند خط در مورد هولوکاست هم بخوانیم بد نیست: با این سوال شروع میکنیم: هولوکاست  یعنی چه؟

هولو کاست به معنی همه سوزی است. گفته میشود در جنگ جهانی دوم، نازی ها، یهودی ها را برای کار در اردوگاه کار اجباری که مخوف ترینشان اردوگاه آشوییتس در لهستان بود میبردند. در هنگام ورود به اردوگاه آنهایی را که میتوانستد کار کنند را از اآنهایی که توانایی کار کردن نداشتند جدا میکردند و یک دسته را به اردوگاه کار و دسته ی دیگر را به کوره های آدم سوزی یا اتاقک های گاز میفرستادند تا بمیرند. البته به گفته ی تاریخ، یهودیان تنها قربانیان هولوکاست نبودند، گروه های دیگری چون کولی ها،معلولین،و کمونیست ها و سوسیالیت ها هم جزو قربانیان این جنایت بوده اند. اما از تاریخ بگذریم و به موضوع خودمان یعنی آثار سینمایی در مورد هولوکاست بپردازیم.تعداد آثاری که با این موضوعیت ساخته شده است بسیار چشم گیر است.وبسایت  IMDB  پنجاه فیلم برتر در این موضوع را لیست کرده است. اما اگر به ویکی پدیا هم سری بزنیم با لیست عظیمی از فیلم هایی که به موضوع هولوکاست کم و بیش در آن پرداخته شده است رو به رو خواهیم شد.

از مشهور ترین آثاری که در مورد هولوکاست و اردوگاه های کار اجباری ساخته شده است میتوان یه لیست شیندلر Schindler’s List (1993) ساخته ی کارگردان معروف استیون اسپیلبرگ و فیلم پیانیست The pianist (2002)  ساخته رومان پولانسکی اشاره کرد که موفقیت بسیاری هم در میان منتقدان و جشنواره ها و مراسم ها کسب کرده اند و هم در بین مردم جزو فیلم های محبوب شناخته میشوند. اما فیلم جدیدی که با موضوعیت هولوکاست ساخته شده فیلم پسر شائول Son of Saul محصول سال 2015 کشور مجارستان است.

این فیلم اولین فیلم بلند کارگردان 39 ساله ی مجارستانی لاسلو نمش است که موفق شد جایزه اسکار،گلدن گلوب، در بخش بهترین فیلم خارجی زبان و جایزه هیئت داوران جشنواره کن را از آن خود کند. با وجود موفقیت هایی که این فیلم کسب کرده است منتقدان این فیلم را بسیار هولناک و غیر قابل دیدن دانسته اند. این فیلم هیچ گونه موسیقی متنی در خود ندارد و آنچه که بیینده میشنود تنها صداهای طبیعی و خشن است که محیط هولناک فیلم را ملموس تر میکند. فیلم برداری این فیلم به گونه ای انجام شده است که هر بیننده میتواند هر آنچه شائول انجام میدهد را کاملا حس کند و خود را  در آن محیط هولناک تصور کند. بازیگر نقش اول این فیلم گیزا روریک شاعر و بازیگر مجارستانی است. کارگردان این فیلم سعی کرده است بر خلاف بیشر فیلم هایی که به هولوکاست  از نگاه جمعی و گروهی نگاه کرده اند و به جنایت هایی که در حق گروهی خاص از افراد شده است پرداخته اند،در این فیلم تنها مصائب یک شخص را به تصویر بکشد.

داستان از این قرار است که شائول در اردوگاه کار آشویتس یک زندانی است. او در کنار عده ای دیگر مسئول دفن کردن اجسادی است که در اردوگاه کشته میشوند. در این میان او با جسد کودکی مواجه میشود که فکر میکند پسر خود اوست و تلاش میکند خطرات را به جان بخرد و برای أن کودک مراسم تدفینی با سنت یهودیان  ترتیب دهد. فیلم پسر شائول به موضوع انسانیت  در محیطی میپردازد که هیچ انسانیتی باقی نمانده است و هیچ انسانی دیگر در جستجوی معنویات نیست. فیلم برداری این فیلم در بودا پست انجام شد و  حدود یک ماه به طول انجامید. عده ی زیادی این فیلم را یک تبلیغات یهودی میدانند. اما اگر جنبه های سیاسی و قومی و نژادی این اثر را کنار بگذاریم میتوان گفت که این فیلم یا اثر هنری خاص و به نوع خود منحصر به فرد است.