آیا چین به زودی آمریکا را در رهبری علمی جهان شکست خواهد داد؟

شاید بتوان گفت پس از پایان جنگ جهانی دوم و کوچ دانشمندان و نخبگان آلمان نازی به آمریکا بود که ایالات متحده به تدریج به قطب علمی جهان تبدیل شد. سازمان های علمی قدرتمند این کشور در کنار مجموعه های خصوصی، بازار آزاد و البته بودجه های سنگین دولتی برای بخش تحقیق و توسعه باعث شدند ایالات متحده، بخش های صنعتی و دانشگاه های آن به پرچمدار علم در جهان تبدیل شوند و هر ساله از بین برترین دانشگاه های جهان بخش زیادی از آنها به دانشگاه های آمریکا تعلق داشته باشند. اما رویکردهای اخیر نشان می دهند آمریکا در حال دست و پنجه نرم کردن با یک ابر قدرت علمی نوظهور است و شاید به زودی مبارزه در برابر این حریف را از دست بدهد.

چین کشوری است که به تدریج در حال نزدیک شدن به آمریکاست و پیشرفت های اخیر این کشور باعث تعجب بسیاری از کارشناسان شده است. از ساختن پایگاه های نظامی بر روی اقیانوس گرفته تا ساخت هواپیماهای رادارگریز و تجهیزات مرتبط با هوافضا و البته پیشرفت های گسترده در علوم پایه و پزشکی از جمله حوزه هایی هستند که چینی ها با سرعت زیادی در حال تصرف آنها هستند. در سال 2014 بود که گزارشات از رشد خیره کننده بودجه بخش علوم و تکنولوژی کشور چین در مقایسه با ژاپن خبر می دانند و سپس این افزایش چشمگیر حتی از مجموعه اتحادیه اروپا نیز فراتر رفت. گفته می شود مجموع هزینه های دولت چین در بخش علم و تکنولوژی تا پایان سال 2019 ایالات متحده را هم پشت سر خواهد گذاشت. جامعه علمی آمریکا شاید در این بین نگران تر از همیشه باشد. سیاست های عجیب دونالد ترامپ رییس جمهور جدید این کشور در تضاد با تمامی روسای جمهور قبلی پیشین این کشور بوده و در بسیاری از حوزه ها شاهد کاهش بودجه اختصاص داده شده توسط دولت هستیم. با وجود مقاومت کنگره و نمایندگان ایالات متحده، به نظر می رسد تا زمانی که ترامپ در کاخ سفید مشغول تنظیم سیاست های آمریکاست این روند نگران کننده برای دانشمندان و جامعه دانشگاهی این کشور ادامه خواهد داشت. رویکرد چینی ها در حضور همه جانبه در جامعه علمی بین المللی را می توان از میزان مقالات علمی چاپ شده توسط آنها در ژورنال های معتبر جهان با تاثیر بالا (و نه ژورنال های کم ارزش علمی) مشاهده کرد. تعداد مقالات پذیرفته شده از سوی دانشمندان چینی در ژورنال هایی مانند Nature، Science، Cell و Lancet نشان می دهند با وجود آنکه آمریکایی ها هنوز در بسیاری از بخش ها پیشتاز هستند، چین با سرعت خیره کننده ای در حال رسیدن و حتی پیش گرفتن در برخی از حوزه ها است. جالب است بدانید چین از نظر تولید علم در سال 2000 رتبه چهاردهم جهان را خود اختصاص داده بود اما در سال 2015 آنها به رتبه 4 جهانی رسیده اند که با هر معیاری عملکردی فوق العاده درخشان ارزیابی می شود.

توافقنامه پاریس یکی از بخش هایی بود که نشان داد جامعه علمی جهان به تدریج به سوی همکاری های مشترک و میان دانشگاهی در سراسر جهان خواهد رفت اما اعلام رسمی دولت دونالد ترامپ برای پایبند نبودن به این توافقنامه (حتی اگر قدرت اجرایی و قانونی لازم برای خروج و غیر علمی کردن سیاست های آن به صورت یکجانبه وجود نداشته باشد) موقعیت آمریکا را به عنوان رهبر علمی جهان به شدت خدشه دار کرده و فرصتی بی نظیر به چین برای تبدیل شدن به اصلی ترین شریک علمی دانشگاه های بزرگ جهان فراهم کرده است. فرصتی که به نظر می رسد چینی ها به سادگی آن را از دست نخواهند داد.