هر آنچه باید از عکاسی با موبایل بدانید

سال‌ها قبل (که البته چندان هم دور نیست) با ورود اولین گوشی دوربین دار تحولی عظیم در زمینه وسایل همراه رخ داد و حالا مردم می‌توانستند با کمک گوشی از محیط اطراف خود عکس بگیرند. دوربین‌های اولیه موبایل بدون تعارف بدترین نمونه‌های موجود بودند و عکسی که با آن گرفته می‌شد، حتی در خود صفحه گوشی نیز جلوه خاصی نداشت. افزایش دقت تصویر (افزایش مقدار مگاپیکسل) نیز تاثیری در کار نداشت و همچنان با عکس‌ها و فیلم‌های بی‌کیفیتی روبرو بودیم که به هیچ وجه توان رقابت با ارزانقیمت‌ترین دوربین‌های عکاسی زمان خود را نداشتند.خوشبختانه پیشرفت سریع فناوری در دنیای دیجیتال در زمینه دوربین‌ها نیز تاثیرگذار بود و پس از گذشت مدت زمانی نه چندان طولانی، می‌توانیم گوشی‌هایی با دوربین خوب در اختیار داشته باشیم. این پیشرفت به قدری چشمگیر بوده که حالا بحث عکاسی با موبایل به امری کاملاً جدی تبدیل شده و شبکه‌های اجتماعی مختلف اختصاصی موبایل و عکاسی با موبایل، مسابقات و نمایشگاه‌های مختلف و مقالات متنوع برای این بخش به وجود آمده است. عبارت شهروند خبرنگار (Citizen Journalism) نیز از دیگر نتایج بهبود دوربین‌ها و قابلیت اتصال آنها به اینترنت ناشی شده و برخی از افراد، گوشی خود را جایگزین دوربین مجزای خود برای کاربردهای مختلف کرده‌اند.

 چرا دوربین گوشی؟

با آنکه دوربین گوشی پیشرفت بسیاری داشته، اما از بابت کیفیت، تنظیمات، بزرگنمایی و موارد دیگر، هنوز هم یک دوربین کامپکت متوسط کیفیت به مراتب بهتری ارائه می‌دهد. اما مواردی وجود دارند که باعث می‌شود دوربین گوشی هوشمند امکانات بسیار خوبی به کاربر خود ارائه کنید و جایگاه گوشی هوشمند به عنوان ابزار عکاسی ارتقا یابد. گوشی هوشمند یک کامپیوتر کوچک در جیب شماست و به همین خاطر تقریباً هر کاری که با کامپیوتر می‌توان روی عکس انجام داد، تا سطحی محدودتر و ساده‌تر نیز در گوشی هوشمند قابل انجام است. ویرایش عکس با نرم افزارهای مختلف و دسته‌بندی آن بر اساس پوشه یا زمان عکاسی امکان مدیریت آنها را ساده‌تر می‌سازد.دسترسی به شبکه از طریق Wi-Fi یا GPRS و 3G نیز امکان به اشتراک‌گذاری سریع آنها با دیگران را بسیار آسان ساخته و دیگر نیازی به انتقال فایل به کامپیوتر و سپس آپلود آنها نخواهد بود. نکته قابل توجه دیگر، وجود GPS در گوشی‌های هوشمند و امکان ذخیره محل ثبت عکس است تا در آینده بدانید هر عکس در کجا گرفته شده است (Geotagging). برخی از گوشی ها این امکان را به کاربر می‌دهند تا عکس‌های خود را براساس محل عکاسی دسته‌بندی کنند.

اصطلاحات دوربینی

در بیان مشخصات دوربین‌های گوشی معمولاً اولین چیزی که بیان می‌شود دقت دوربین بر حسب مگاپیکسل است و متاسفانه هنوز تصور عمومی بر آن است که هرچه مگاپیکسل بالاتر باشد، کیفیت تصویر بهتر می‌شود. به همین خاطر قصد داریم قبل از هر چیز با برخی موارد مهم در دوربین‌ها آشنا شویم که تنها مختلف به دوربین‌های موبایل نبوده و در همه دوربین‌ها وجود دارد.

سنسور: بخش حساس به نور دوربین که نقشی همچون فیلم حساس به نور در دوربین‌های آنالوگ را ایفا می‌کند. این سنسور دارای سلول‌های حساس به نور است و هرچه اندازه آنها بزرگتر باشد، به شکل بهتری می‌تواند نور را جذب کنند. به همین خاطر است که در سنسورهای کوچک با مگاپیکسل بالا، ابعاد سلولهای حساس به نور بسیار کوچک شده و در نتیجه کیفیت تصویر در مقایسه با دوربینی با سنسور بزرگتر و مگاپیکسل یکسان، پایین‌تر خواهد بود. تصویر یک ابعاد سنسورهای مختلف را نمایش می‌دهد. بد نیست بدانید که سنسور 3.1 اینچی به کار رفته در دوربین‌های موبایل پیشرفته، کوچک‌تر از سنسورهای ساده دوربین‌های کامپکت است!

 لنز: لنز قرار است نور محیط را به شکلی مناسب به سنسور دوربین برساند. بر حسب مشخصات، لنز از چند قطعه عدسی تشکیل می‌شود. هرچه تعداد عدسی‌ها کمتر باشد میزان شکست نور در زمان رسیدن به سنسور کمتر شده و میزان خطا در عکس (مانند کشیدگی تصویر در لبه‌ها یا هاله‌های نوری مختلف) کاهش می‌یابد. با این حال گاهی سازندگان مجبور هستند برای رسیدن به اهدافی خاص، تعداد عدسی‌های مورد استفاده را افزایش دهند. جنس عدسی‌ها می‌تواند از مواد شفاف مختلف از جمله شیشه، کریستال و حتی طلق ساخته شده باشد. برخی از سازندگان لوازم جانبی نیز لنزهای جانبی برای دوربین گوشی‌های هوشمند طراحی کرده‌اند که روی گوشی نصب می‌شود و امکان بزرگنمایی و عکاسی ماکرو را به دوربین می‌دهد.

دیافراگم: اولین دوربین‌ها، با ایجاد یک سوراخ ریز در بدنه یک فضای تاریک ایجاد شدند و تصویر را روی پرده سفید روبروی سوراخ به نمایش گذاشتند. این سوراخ ساده که با نام دیافراگم شناخته می‌شود، مجرای انتقال نور به سنسور است و با حرف f و عددی در کنار آن نمایش داده می‌شود. هرچه این عدد کمتر باشد، یعنی دهانه دیافراگم بزرگتر بوده و می‌تواند نور بیشتری را وارد دوربین کند (و این در نهایت یعنی استفاده از سرعت شاتر سریعتر برای ثبت عکس). مقدار دیافراگم در دوربین گوشی‌های موبایل عموماً توسط کاربر قابل تغییر نیست. همچنین از آنجا که بزرگنمایی اپتیکال در دوربین‌های موبایل وجود ندارد (به جز معدود موارد خاص)، اگر گوشی شما جزو معدود مواردی باشد که امکان تغییر مقدار دیافراگم را به شما بدهد، به کمک آن توانایی کنترل عمق میدان را بدست خواهید آورد.

شاتر: شاتر در دوربین‌های گوشی از نوع الکترونیکی است و در اکثر اوقات سرعت شاتر نیز توسط کاربر قابل کنترل نیست (مگر آنکه یک نرم‌افزار عالی یا یک گوشی مخصوص عکاسی خیلی خوب داشته باشید).

ISO: عدد جلوی عبارت ISO بیان‌کننده میزان حساسیت به نور است و هرچه بیشتر باشد، یعنی حساسیت به نور بیشتر است. در واقع هرچه میزان حساسیت به نور افزایش پیدا می‌کند، سیگنال‌های نوری بیشتر تقویت می‌شوند. اما از آنجا که هر سیگنال حاوی اطلاعات نور و نویز است، تقویت سیگنال باعث تقویت نویز نیز خواهد شد. از آنجا که سیگنال ناشی از سلول‌های نوری سنسور دوربین‌های موبایل ضعیف هستند ( به علت ابعاد کوچک سنسور) به همین خاطر افزایش ISO نویز را به شدت افزایش می‌دهد. تصویر 3 میزان افزایش نویز تصویر با افزایش ISO در یک دوربین عکاسی را نشان می‌دهد.

 محدودیت‌های ذاتی

دوربین‌های موبایل محدودیت‌هایی نیز دارند که به عنوان یک عکاس باید با آنها کنار آمد و همین موارد باعث می‌شوند تا ثبت عکس خوب با دوربین گوشی به امری چالشی بدل شود. البته این به معنی عدم امکان ثبت عکس خوب با دوربین گوشی نبوده و در بسیاری از نقاط می‌توان عکس‌هایی عالی که با گوشی گرفته شده‌اند را تماشا کرد. سازندگان دوربین‌ها و گوشی‌های هوشمند نیز همواره به دنبال راه‌هایی برای بهبود کیفیت هستند. سنسور از مهمترین عوامل تعیین‌کننده کیفیت در دوربین‌ها است و از آنجا که اکثر دوربین‌های گوشی دارای سنسوری بسیار کوچک هستند، کیفیت عکس خروجی نیز به وضوح پایین‌تر از یک دوربین کامپکت متوسط است. البته تلاش‌هایی همچون سنسور PureView در تولیدات نوکیا و دوربین HTC One نیز وجود دارند که کیفیت بهتری ارائه می‌دهند.

سنسور کوچک میزان نور دریافتی توسط هر سلول حساس به نور را کاهش داده و باعث کاهش کیفیت تصویر و افزایش نویز خواهد شد. به همین خاطر عکس‌هایی که در نور روز گرفته می‌شود، نتیجه‌ای بسیار بهتر ایجاد خواهند کرد. سازندگان گوشی و دوربین محصولات خود را به سیستم کاهش نویز مجهز کرده‌اند که با افزایش میزان حساسیت به نور (ISO) و الگوریتم‌های نرم‌افزاری تشخیص و کاهش نویز، سعی در بهبود این وضعیت دارند. اما مشکل اینجاست که سنسور آنقدر کوچک است که افزایش مقدار ISO جز افزایش نویز بیش از حد نتیجه‌ای در بر نداشته و سیستم کاهش نویز نیز در اکثر اوقات تنها جزییات تصویر شما را قربانی خواهند کرد. الگوریتم کاهش نویز در گوشی‌های مختلف کارکرد متفاوتی دارد. برخی موارد عملکرد آنها مناسب بوده و در برخی موارد دیگر دچار مشکل می‌شوند و جزییات تصویری شما را از بین می‌برند. مشکل دیگر این سیستم در برخی از گوشی‌ها این است که حتی در نور روز نیز فعال هستند و تصویر نهایی آن میزان جزییات مورد انتظار را ندارد. از میان تمام گوشی‌هایی که تا کنون بررسی کرده‌ایم، تنها در گوشی Asus Padfone Infinity امکان غیرفعال‌سازی این سیستم وجود داشت .

دوربین‌های گوشی در اکثر اوقات فاقد بزرگنمایی اپتیکال هستند. بزرگنمایی آنها از نوع دیجیتال است و باعث افت کیفیت تصویر (یا کاهش ابعاد تصویر در دوربین‌های PureView نوکیا) می‌شود. به همین خاطر بهتر است هیچگاه از بزرگنمایی دوربین گوشی استفاده نکرده و در عوض برای ثبت یک عکس خوب حدالامکان خودتان به سوژه نزدیک یا از آن دور شوید. لرزش دست نیز مسئله دیگری است که در گوشی‌ها دیده می‌شود، اما خوشبختانه می‌بینیم که در دوربین‌های جدیدی همچون LG G2 در سیستم لرزشگیر اپتیکال استفاده شده است که تاثیر بسزایی در کاهش لرزش خواهد داشت .

تنظیمات دوربین یک گوشی دو میلیون تومانی در مقایسه با یک دوربین کامپکت هشتصد هزار تومانی بسیار محدودتر است. در واقع نرم‌افزار دوربین گوشی طوری طراحی شده تا کاربر بتواند به سرعت از میان تنظیمات پیشفرض گزینه مورد نیاز خود را انتخاب کرده و عکس بگیرد. در برخی گوشی‌ها تنظیمات بیشتری در دسترس است و با نصب برخی نرم‌افزارهای جانبی عکاسی نیز می‌توان به امکانات بیشتری دسترسی پیدا کرد. با این حال هنوز هیچ یک از این موارد نمی‌توانند جایگزین گزینه‌های P، S، A و M و نحوه تغییر سریع و راحت تنظیمات مربوط به هر کدام در یک دوربین مجزا را بگیرد .

 در نهایت، تصاویر گرفته شده توسط دوربین گوشی تنها با فرمت JPEG ذخیره شده و خبری از فرمت خام عکس‌ها نیست. این مسئله باعث می‌شود تا ویرایش شدید عکس‌ها و اعمال تنظیمات زیاد، روی کیفیت عکس تاثیر بگذارند و نتوان انعطاف‌پذیری که در کار با یک فایل RAW داریم را در اختیار داشته باشیم. با تمام این اوصاف، هنوز هم می‌توان با یک گوشی عکس‌های خوبی گرفت و همگان را شگفت‌زده کرد.