هوش مصنوعی در جنگ مدرن و تاثیر آن بر تجهیزات نظامی

پیشرفت سریع هوش مصنوعی با سرعتی بی‌سابقه، صنایع مختلف را دگرگون کرده و عرصه جنگ نیز از این قاعده مستثنا نیست. از سوی دیگر روند فزاینده‌ی تسلیحاتی شدن هوش مصنوعی، شباهت زیادی به رقابت تسلیحات هسته‌ای دارد؛ با این تفاوت که سلاح‌های هسته‌ای جای خود را به سامانه‌های تسلیحاتی خودکار داده‌اند. جامعه‌ی بین‌المللی، سازمان ملل متحد و قوانین بین‌المللی در تلاشند تا خود را با این تغییرات سریع وفق دهند و استفاده از سلاح‌های خودکار را در اولویت قرار دهند؛ سلاح‌هایی که به‌سرعت در حال تغییر چهره‌ی جنگ‌های مدرن هستند. به همین دلیل کشورها در رقابتی سنگین برای ادغام هوش مصنوعی در ساختارهای نظامی خود قرار گرفته‌اند. در این مقاله به هوش مصنوعی در جنگ مدرن و تاثیر آن بر تجهیزات نظامی خواهیم پرداخت و روند تحولات نظامی را بررسی خواهیم کرد.

شروع تحولات نظامی و هوش مصنوعی در جنگ مدرن

پیش از سال 2017، هوش مصنوعی هنوز یک اولویت راهبردی نظامی محسوب نمی‌شد. در آوریل 2017 وزارت دفاع آمریکا «پروژه Maven» را برای تسریع ادغام داده‌های کلان و یادگیری ماشین آغاز کرد. در ژوئیه همان سال چین «برنامه توسعه نسل جدید هوش مصنوعی» را منتشر کرد و چند ماه بعد ولادیمیر پوتین پیش‌بینی کرد رهبری در هوش مصنوعی کلید سلطه جهان آینده خواهد بود.

پیشرفت هوش مصنوعی در جنگ‌های مدرن، روابط میان قدرت‌های بزرگ مانند آمریکا، چین و روسیه و همچنین صنعت فناوری خصوصی را برای همیشه تغییر خواهد داد. به همین دلیل، چین 150 میلیارد دلار برای رهبری جهانی در فناوری هوش مصنوعی اختصاص داده است؛ درحالی‌که هزینه‌ی روسیه بین سال‌های 2021 تا 2023 حدود 181 میلیون دلار و هزینه‌ی آمریکا 4.6 میلیارد دلار بوده است.

هزینه‌های نظامی جهانی در حوزه هوش مصنوعی بین سال‌های 2022 تا 2023 تقریباً دو برابر شده و پیش‌بینی می‌شود تا سال 2028 به حدود 38.8 میلیارد دلار برسد. ارتش‌ها از هوش مصنوعی برای افزایش دقت، کارایی عملیاتی و برتری راهبردی استفاده می‌کنند.

در این میان، توسعه و استفاده از سلاح‌هایی خودکار و اتوماتیک که می‌توانند در زمان درگیری عملکردهای خودمختار داشته باشند، به یکی از محورهای اصلی توجه دولت‌ها و شرکت‌های فناوری تبدیل شده است. در ادامه به جزییات بیشتر در مورد کاربردهای نظامی هوش مصنوعی خواهیم پرداخت.

کاربردهای نظامی هوش مصنوعی

سامانه‌های خودمختار و رباتیک

ارتش آمریکا سرمایه‌گذاری سنگینی در پژوهش و به‌کارگیری خودروها، جنگنده‌های و ربات‌های مبتنی بر هوش مصنوعی انجام داده و این حوزه به یکی از مهم‌ترین زمینه‌های اثرگذاری هوش مصنوعی تبدیل شده است. این پلتفرم‌های خودمختار می‌توانند وظایف گوناگونی مانند نظارت، شناسایی و عملیات لجستیکی را انجام دهند؛ در نتیجه خطر برای جان انسان‌ها کاهش می‌یابد و امکان دسترسی به مناطقی که پیش‌تر غیرقابل دسترس بودند فراهم می‌شود. علاوه بر این، با خودکارسازی کارهای تکراری، سامانه‌های مجهز به هوش مصنوعی به نیروهای انسانی اجازه می‌دهند تا بر مأموریت‌های راهبردی‌تر و حیاتی تمرکز کنند.

تعاریف متعددی از «سامانه‌های تسلیحاتی خودمختار» (AWS) وجود دارد. وزارت دفاع آمریکا، AWS را سلاحی تعریف کرده که می‌تواند بدون مداخله‌ی اپراتور انسانی، اهداف را انتخاب و درگیر کند. گزارش‌های سازمان‌های حقوق بشر در سال 2012 نیز تعریفی مشابه ارائه دادند و AWS را «سلاح‌های کاملاً خودمختاری که بدون دخالت انسان اهداف را انتخاب و مورد حمله قرار می‌دهند» توصیف کردند. نمونه‌هایی از این سلاح‌ها شامل سامانه‌های دفاعی مانند گنبد آهنین اسرائیل و سامانه‌ی MANTIS آلمان، سامانه دفاع نزدیک فالانکس ناوها و همچنین خودروهای حفاظتی فعال مانند LEDS-150 سوئد است. از دیگر تجهیزات نظامی که مجهز به هوش مصنوعی هستند و تحت نظارت و دستورالعمل انسان عمل می‌کنند می‌توان به تکنولوژی‌های به کار رفته در جنگنده‌های F-22 و F-35 آمریکا نیز اشاره کرد.

پهپادهای مجهز به هوش مصنوعی

استفاده از هوش مصنوعی در جنگ به‌سرعت رو به افزایش است. گزارش‌ها حاکی از آن است که اوکراین پهپادهای دوربرد خود را به هوش مصنوعی مجهز کرده تا به‌طور خودکار اهداف و زمین را شناسایی کنند. اسرائیل نیز از سامانه‌های هوش مصنوعی برای شناسایی اهداف استفاده کرده و برخی این درگیری‌ها را نخستین «جنگ هوش مصنوعی» نامیده‌اند.

ایالات متحده، بریتانیا و اسرائیل از بزرگ‌ترین کاربران پهپاد هستند و زرادخانه‌هایشان همچنان در حال گسترش است. شرکت‌هایی مانند General Atomics پهپادهای Predator و Reaper را تولید کرده‌اند. برآوردها نشان می‌دهد تا سال 2035 حدود 70 درصد نیروی هوایی آمریکا از هواپیماهای هدایت‌پذیر از راه دور تشکیل خواهد شد. هم‌زمان، فناوری پهپاد به‌سرعت در حال گسترش میان سایر کشورها از جمله بریتانیا و عربستان سعودی است.

با رشد سریع سرمایه‌گذاری در پهپادها و هوش مصنوعی، ممکن است در آینده پهپادها بدون دخالت انسان و به‌صورت آنی تصمیم‌گیری کنند؛ امری که می‌تواند مسیر مذاکره‌ی مسالمت‌آمیز در درگیری‌ها را محدود کند.

تحلیل پیشرفته داده و مدل‌سازی پیش‌بینی

هوش مصنوعی نقش کلیدی در پردازش و تحلیل حجم عظیمی از داده‌های تولیدشده در جنگ‌های مدرن دارد؛ داده‌هایی که در غیر این صورت می‌توانند تحلیل‌گران اطلاعاتی را دچار اضافه‌‌کاری کنند. الگوریتم‌های پیشرفته قادرند گزارش‌های اطلاعاتی، تصاویر ماهواره‌ای و منابع دیگر را جمع‌آوری کرده و الگوها، روندها و تهدیدهای احتمالی را شناسایی کنند. با ارائه بینش‌های عملیاتی به‌صورت آنی، هوش مصنوعی به فرماندهان نظامی کمک می‌کند تا تصمیم‌هایی آگاهانه بگیرند که برای آمادگی دفاعی حیاتی است. همچنین مدل‌سازی پیش‌بینی مبتنی بر داده‌های تاریخی می‌تواند به پیش‌بینی تهدیدهای بالقوه و برنامه‌ریزی اقدامات پیش‌دستانه کمک کند.

امنیت سایبری و دفاع از شبکه

با توجه به اینکه تهدیدهای اینترنتی هر روز پیچیده‌تر می‌شوند، ارتش آمریکا در استراتژی جدید خود روی هوش مصنوعی حساب ویژه‌ای باز کرده است. هوش مصنوعی مثل یک نگهبان 24 ساعته، تمام رفت‌و‌آمدهای دیجیتالی شبکه را زیر نظر می‌گیرد. این فناوری می‌تواند حرکات مشکوک را در لحظه شناسایی کند، جلوی حملات را بگیرد و از همه مهم‌تر، از هر حمله درس بگیرد تا در دفعات بعدی قوی‌تر عمل کند. در واقع، هوش مصنوعی باعث می‌شود شبکه‌های نظامی در برابر هکرها نفوذناپذیرتر شوند.

سامانه‌های فرماندهی و کنترل

در محیط پیچیده و دائماً در حال تغییر عملیات دفاعی، داشتن یک سامانه فرماندهی و کنترل کارآمد ضروری است. هوش مصنوعی با ارائه تحلیل داده آنی، افزایش آگاهی موقعیتی و پشتیبانی تصمیم‌گیری برای فرماندهان، به بهینه‌سازی مراکز فرماندهی نظامی کمک می‌کند. با در اختیار داشتن هوش مصنوعی، رهبران نظامی می‌توانند درک بهتری از وضعیت میدان نبرد داشته باشند، سریع‌تر به تهدیدهای نوظهور پاسخ دهند و نیروها را مؤثرتر هماهنگ کنند. با ساده‌سازی ارتباطات و امکان واکنش سریع‌تر، هوش مصنوعی می‌تواند اثربخشی کلی عملیات نظامی را افزایش دهد.

پشتیبانی از عملیات نظامی

استفاده از سلاح‌های کاملاً خودمختار، با وجود تمام جنجال‌هایی که به پا کرده، به یکی از اولویت‌های اصلی ارتش‌های بزرگ جهان تبدیل شده است. هدف اصلی این است که با جایگزین کردن ماشین‌های هوشمند به جای انسان، تا جای ممکن تلفات نیروهای خودی در میدان نبرد کاهش یابد. تصور کنید دسته‌های بزرگی از پهپادهای مجهز به هوش مصنوعی، با هم ارتباط برقرار کرده و اطلاعات را به اشتراک می‌گذارند تا مأموریت‌های پیچیده را به‌صورت گروهی و کاملاً مستقل به سرانجام برسانند. با این حال، چون این ماشین‌ها بدون دستور مستقیم انسان قدرت تصمیم‌گیری دارند، نگرانی‌های اخلاقی و حقوقی شدیدی ایجاد شده است؛ به همین دلیل کارشناسان تأکید می‌کنند که برای جلوگیری از فجایع ناخواسته و حفظ مسئولیت‌پذیری، نظارت انسانی همچنان باید به عنوان یک بخش حیاتی در زنجیره فرماندهی باقی بماند.

در کنار این سلاح‌های تهاجمی، هوش مصنوعی، انقلابی در شیوه پشتیبانی از سربازان و فرماندهان در قلب نبرد ایجاد کرده است. امروزه ماهواره‌ها، پهپادهای شناسایی و سامانه‌های نظارتی، حجم سرسام‌آوری از داده‌های تصویری و ویدئویی تولید می‌کنند که تحلیل آن‌ها از توان ذهن انسان خارج است. اینجاست که الگوریتم‌های هوش مصنوعی وارد عمل می‌شوند؛ آن‌ها می‌توانند این کوه عظیم داده را با سرعتی باورنکردنی و دقتی بالا تجزیه و تحلیل کرده تا اهداف پنهان، تهدیدهای احتمالی یا کوچک‌ترین حرکات مشکوک را شناسایی کنند. این قابلیت به ارتش اجازه می‌دهد تا در هر لحظه تسلط کاملی بر وضعیت میدان جنگ داشته باشد و فرماندهان بتوانند بر اساس اطلاعاتی که در همان ثانیه پردازش شده، سریع‌ترین و درست‌ترین تصمیمات را برای مقابله با دشمن بگیرند.

جمع‌بندی

هوش مصنوعی به‌سرعت در حال تبدیل‌شدن به یکی از تعیین‌کننده‌ترین عوامل در جنگ‌های مدرن است؛ عاملی که نه‌تنها شیوه‌ی تصمیم‌گیری فرماندهان را تغییر می‌دهد، بلکه ماهیت تجهیزات و فناوری‌های نظامی را نیز دگرگون کرده است. از پهپادهای هوشمند و سامانه‌های شناسایی خودکار گرفته تا تحلیل داده‌های عظیم و پشتیبانی سایبری، هوش مصنوعی باعث افزایش دقت، سرعت و کارایی عملیات نظامی شده و توازن قدرت را بیش از هر زمان دیگری به فناوری وابسته کرده است. بنابراین آینده‌ی جنگ‌ها نه صرفاً به قدرت تسلیحات، بلکه به نحوه‌ی مدیریت و کنترل هوش مصنوعی وابسته خواهد بود.