گزارش‌های میدانی از پانزده شهر ایران نشان می‌دهد که بازار خرید و فروش فیلترشکن (وی‌پی‌ان) به یکی از آشفته‌ترین و بی‌ضابطه‌ترین بازارهای کشور تبدیل شده است. درحالی‌که اینترنت به تنهایی ابزاری هزینه‌بر است، اکنون در بسیاری از موارد، هزینه دور زدن فیلترینگ از هزینه خودِ اینترنت مصرفی پیشی گرفته است.
قیمت وی‌پی‌ان در ایران بیش از آنکه تابع زیرساخت‌های فنی باشد، تحت‌تأثیر «جغرافیایی فروش»، «میزان ریسک فروشنده» و «تعداد واسطه‌ها» قرار دارد. طبق برآوردها، ارزان‌ترین وی‌پی‌ان در شهر صومعه‌سرا به فروش می‌رسد؛ جایی که بسته 20 گیگابایتی یک‌ماهه با قیمت 80 هزار تومان عرضه می‌شود.
گران‌ترین شهر در حوزه فروش وی‌پی‌ان به مشهد تعلق دارد. گزارش‌هایی منتشر شده که قیمت‌های نجومی تا 400 هزار تومان برای هر گیگابایت در مشهد معامله می‌شود. از طرفی، کاربران از فروش اشتراک نامحدود فیلترشکن در شهر سبزوار خبر داده‌اند. این اشتراک‌های نامحدود ماهانه با قیمت حدود 500 هزار تومان به فروش می‌رسند.
در برخی شهرها مانند ایلام، قیمت‌گذاری بیشتر بر مبنای نوع سرویس است. در این شهر، نرخ‌های اعلام‌شده از حدود 50 هزار تومان تا 350 هزار تومان متغیر است. در ادامه، می‌توانید میانگین قیمت فیلترشکن در شهرهای دیگر ایران را در جدول زیر مشاهده کنید:
زیان دوطرفه بازار سیاه فیلترشکن: هزینه برای کاربر، خسارت برای اقتصاد
یکی از تلخ‌ترین تناقض‌های فعلی، سهم سنگین هزینه فیلترشکن در درآمد خانوار است. برای کاربری که ماهانه بین 150 تا 200 گیگابایت مصرف دارد، هزینه خرید وی‌پی‌ان می‌تواند به چند میلیون تومان در ماه برسد. در شرایطی که درآمد خانوارها رشد نکرده و اقتصاد دیجیتال با رکود و تعدیل نیرو مواجه است، این رقم برای بسیاری از خانواده‌ها معادل بخش بزرگی از درآمد ماهانه‌شان است.
درحالی‌که کاربران هزینه‌های گزافی را صرف خرید وی‌پی‌ان می‌کنند، کل بدنه اقتصاد دیجیتال نیز در حال پرداخت جریمه سنگین‌تری است. برآوردهای تحلیل‌گران این حوزه نشان می‌دهد که محدودیت‌های اینترنتی روزانه چند هزار میلیارد تومان به کسب‌وکارهای آنلاین خسارت وارد می‌کند؛ خسارتی که در کنار هزینه خرید فیلترشکن، فشار مضاعفی را بر دوش جامعه می‌گذارد.
در حال حاضر، فیلترینگ نه‌تنها دسترسی به اطلاعات را دشوار کرده، بلکه به ایجاد یک رانت بزرگ مالی منجر شده است که در آن، سود اصلی به جیب فروشندگان فیلترشکن می‌رود و ضرر خالص آن سهم میلیون‌ها کاربر و کسب‌وکار ایرانی است.
از ماست که بر ماست