توسعه منظومه ماهواره‌ای «دونما» با نسل جدید کوثر؛ چرا تصاویر ماهواره هنوز به زمین نرسیده است؟

صنعت فضایی خصوصی ایران با عبور از چالش‌های اولیه، اکنون روی توسعه منظومه‌های ماهواره‌ای متمرکز شده است. در حالی که ماهواره «کوثر 1.5» پس از پرتاب دی‌ماه گذشته، در بخش مخابراتی موفقیت‌آمیز عمل کرده، همچنان ابهاماتی درباره دریافت تصاویر آن وجود دارد.

در میان تازه‌ترین اخبار فناوری ایران، سازنده ماهواره‌ای کوثر با نگاه به آینده، برنامه‌ریزی برای ساخت و پرتاب دو ماهواره جدید را آغاز کرده است. این اقدام با هدف توسعه منظومه ماهواره‌ای «دونما» صورت می‌گیرد. کوثر 1.5 که در پرتاب مشترک با «پایا» و «ظفر 2» در زمستان گذشته راهی مدار شده بود، اکنون سومین محصول شرکت دانش‌بنیان سازنده است.

حسین شهرابی، مدیر این پروژه، مأموریت‌های این ماهواره را ترکیبی از «سنجش از دور» و «مخابرات اینترنت اشیا» تعریف می‌کند. در حالی که بخش مخابراتی ماهواره کوثر 1.5 طبق برنامه پیش رفته و فروش مودم‌های ماهواره‌ای برای ارتباطات اختصاصی آغاز شده است، بخش تصویربرداری با چالشی غیرمنتظره مواجه است.

به گفته شهرابی، اگرچه تیم فنی موفق به جهت‌دهی دقیق ماهواره به سمت زمین شده است؛ اما تصاویر ثبت‌شده هنوز در ایستگاه‌های زمینی دریافت نشده‌اند. بررسی‌های فنی نشان می‌دهد که ماهواره در وضعیت سلامت کامل قرار دارد و مشکلی در عملکرد خودِ ماهواره مشاهده نشده است. در حال حاضر، تمرکز تیم‌های فنی بر اصلاح زنجیره ایستگاه‌های زمینی و سازگار کردن آن‌ها با سیگنال‌های ارسالی ماهواره معطوف شده است.

این مقام مسئول ابراز امیدواری کرد با اعمال این تغییرات، دریافت تصاویر ممکن شود؛ هرچند تاکید کرد که برای قضاوت نهایی باید منتظر نتیجه اقدامات بعدی ماند. گفتنی است پرتاب این ماهواره‌ها، علاوه بر اهمیت فنی، پیامی برای بازارهای جهانی دارد که ایران می‌تواند با تکیه بر زنجیره تأمین داخلی، خدمات فضایی با استانداردهای بین‌المللی ارائه دهد. بااین‌حال، فضای رسانه‌ای پیرامون این صنعت گاهی اوقات با اخبار تاییدنشده همراه است؛ موضوعی که قبلاً نیز درباره پروژه‌هایی مانند ناهید و پارس1 دیده شده و اهمیت شفاف‌سازی توسط متولیان این حوزه را دوچندان کرده است.

چالش‌های نخستین قرارداد پیش‌فروش خدمات ماهواره‌ای؛ از افزایش 6 برابر نرخ ارز تا فشار بر پروژه

خدمات ماهواره کوثر در چارجوب قانون جهش تولید دانش‌بنیان به سازمان فضایی ایران پیش‌فروش شده است؛ قراردادی که سازنده این ماهواره آن را نقطه عطفی در صنعت فضایی ایران قلمداد می‌کند.

بااین‌حال، اجرای اولین نمونه چنین قراردادی، چالش‌هایی را نیز برای شرکت سازنده به وجود آورده است. شهرابی پیرامون نحوه تقسیم ریسک در این پروژه اظهار کرد: «یکی از این معضلات آن است که در عمل، ریسک فناوری به‌طور کامل بر عهده شرکت دانش‌بنیان قرار گرفته، در حالی که قانون صراحتاً دولت را موظف کرده است از شرکت‌های خصوصی فعال در زمینه منظومه‌های ماهواره‌ای و سرمایه‌گذاری آن‌ها در برابر ریسک‌ها حمایت کند.»

از طرفی، تغییرات نرخ ارز یکی دیگر از موانع اجرای قرارداد کوثر بوده است. به گفته شهرابی، از زمان عقد قرارداد تا پرتاب دو ماهواره در چارچوب آن، نرخ ارز تقریباً 6 برابر شده و این افزایش چشم‌گیر، محاسبات و جریان‌های مالی پیش‌بینی‌شده در ابتدای پروژه را مختل کرده است.

شرکت سازنده انتظار دارد سازمان فضایی و معاونت علمی با توجه به جدید بودن این مدل قراردادی، راهکاری برای کاهش فشارهای مالی و پوشش بخشی از ریسک‌های پروژه ارائه کنند. او همچنین در پایان از معاونت علمی و سازمان فضایی خواست در اجرای قرارداد نامبرده به شرکت سازنده کمک کند تا در تجربه اولیه، مسیر ورود سایر شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران خصوصی به صنعت فضایی را نیز فراهم کند.